Kumarasambhava (Canto-11) Odia Version by Dr.Harekrishna Meher | କୁମାରସମ୍ଭବ (ଏକାଦଶ ସର୍ଗ) : ଓଡ଼ିଆ ପଦ୍ୟାନୁବାଦ : ହରେକୃଷ୍ଣ ମେହେର

KUMARASAMBHAVA  MAHAKAVYA 

(Canto - 11th) * 

Original Sanskrit Epic Poem 

By: Mahakavi Kalidasa 

*******

ODIA Metrical Translation by: 

Dr. Harekrishna Meher 

(Taken from Complete Odia Version) 

====== 

कुमारसम्भव महाकाव्य : 
एकादश सर्ग : कुमारङ्क बाल्यलीला *
(पद्यानुवाद : राग- काळी)  
= = = = = 

Canto-11 : Baalya-Lila of Kumara Kartikeya.
Canto-12 : Kumara as Senapati of DevaSena.
(Translations done during 1971)  
*  
Published in 'BARTIKA', Famous Odia Literary Quarterly, Dashahara Special Issue, October-December 2026, pages 1109-1133,  Saraswata Sahitya Sanskrutika Parishad, Dasharathapur, Jajpur, Odisha. 

====== 

* କୁମାରସମ୍ଭବ - ଏକାଦଶ ସର୍ଗ * 

ମୂଳ ସଂସ୍କୃତ କାବ୍ୟ : ମହାକବି କାଳିଦାସ 

ଓଡ଼ିଆ ପଦ୍ୟାନୁବାଦ : ଡକ୍ଟର୍ ହରେକୃଷ୍ଣ ମେହେର 

ବିଷୟ : କୁମାରଙ୍କ ବାଲ୍ୟଲୀଳା 

(ରାଗ : କାଳୀ) 

========

(୧) 

ନମ୍ର ପ୍ରାର୍ଥନା          କରନ୍ତେ ତହିଁ 

           ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ଦେବଗଣ, 

ସ୍ବର୍ଣ୍ଣଦୀ ନିଜେ   କଲେ ସେକାଳେ 

          ନାରୀରୂପ ଧାରଣ । 

ବହନେ ଯାଇ       ମିଳିଲେ ସୁର-

           ଗଣର ସମ୍ମୁଖରେ, 

ସୁଧା-ପୂରିତ           ଉରଜ-ପାନ 

         କରାଇଲେ ପୁତ୍ରରେ ।। 

* 

(୨) 

ଗଙ୍ଗାଦେବୀଙ୍କ         ଉରଜୁଁ ସୁତ 

          କରି ଅମୃତ ପାନ, 

କ୍ଷଣକୁ କ୍ଷଣ        ଅତି ବେଗରେ 

         ହୋଇଲା ବର୍ଦ୍ଧମାନ । 

ସେହି ସମୟେ      ଆସି କୃତ୍ତିକା 

          ଷଡ଼ଜଣ ତାହାର, 

ସେବା କରନ୍ତେ      ରୂପ ଦିଶିଲା 

          ଅପୂର୍ବ ଚମତ୍କାର ।। 

* 

(୩) 

ସ୍ବର୍ଣ୍ଣଦୀ ବହ୍ନି-         ଦେବଙ୍କ ସହ 

          କୃତ୍ତିକାଙ୍କ ନୟନ, 

ହର୍ଷ-ଲୋତକେ    ପୂରିତ ହେଲା 

         ଦେଖି ଷଡ଼ବଦନ । 

ଦିବ୍ୟ ପୁତ୍ରକୁ        ଲଭିବା ପାଇଁ 

          ତହିଁ ସେମାନଙ୍କର, 

ମଧ୍ୟରେ ଜାତ       ହେଲା ତୁମୁଳ

          ବିବାଦ ପରସ୍ପର ।। 

* 

(୪) 

ଏ ଅବସରେ         ପର୍ବତରାଜ- 

         ସୁତା ସଙ୍ଗେ ଈଶାନ, 

ସ୍ବେଚ୍ଛାବିହାର        ଲାଗି ମନରୁ

         ଅଧିକ ବେଗବାନ । 

ଦିବ୍ୟ ବିମାନେ       ଚଢ଼ି ଗମନ 

        କରିଲେ ମହାକାଶେ, 

ଭ୍ରମଣକାଳ       ମଧ୍ୟରେ ଦୁହେଁ 

       ମିଳିଲେ ସେହିପାଶେ ।। 

* 

(୫) 

ଷଡ଼ ଦିନର             ଷଡ଼ବଦନ 

       ସୁତେ ଦେଖନ୍ତେ ମୁଦେ, 

ସ୍ବଭାବ-ପୁତ୍ର-      ପ୍ରେମ ଜନ୍ମିଲା 

       ଗୌରୀ-ଶଙ୍କର-ହୃଦେ । 

ଆନନ୍ଦ ବହୁ        ବର୍ଦ୍ଧିତ ହେଲା 

         ଦୁହିଁଙ୍କର ମାନସେ, 

ଉଭୟଙ୍କର          ନୟନୁଁ ନୀର 

         ପ୍ରବହିଲା ରଭସେ ।।

* 

(୬) 

ସ୍ବାମୀଙ୍କୁ ଉମା   ପୁଚ୍ଛିଲେ, "ପ୍ରଭୋ ! 

          ସମ୍ମୁଖେ ସ୍ଥିତ ଏହି, 

ବାଳକ କିଏ ?          ଅଟଇ ଏ ତ 

           ଅପୂର୍ବ ଦିବ୍ୟଦେହୀ । 

ଧନ୍ୟତମ ସେ           ପୁରୁଷ କିଏ 

         ଅଟେ ଏ ପୁତ୍ର ଯାର, 

ଭାଗ୍ୟବତୀଙ୍କ       ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ 

         ଜନନୀ କେ ଏହାର ? 

* 

(୭) 

ସୁର-ସରିତା            ଅଗ୍ନି ଆବର 

          ଷଡ଼ କୃତ୍ତିକାବୃନ୍ଦ,  

କରୁଅଛନ୍ତି          କେଉଁ କାରଣେ         

          ପରସ୍ପର ବିବାଦ ? 

'ଏ ମୋର ପୁତ୍ର ,     ତୁମର ନୁହେ, 

            ତୁମ ଏ ଗିର ମିଥ୍ୟା', 

ଏରୂପେ କହୁ           ଅଛନ୍ତି ସତେ

           ବଡ଼ ବିଚିତ୍ର କଥା ।।      

* 

(୮) 

ତ୍ରିଭୁବନର            ତିଳକ-ରୂପ 

         ବାଳକ ମନୋହର, 

ଏମାନଙ୍କର          ମଧ୍ୟରୁ କାହା 

          ଅଟଇ ପୁତ୍ରବର ? 

ଅଥବା ଅନ୍ୟ       କେଉଁ ଅମର  

       ଦୈତ୍ୟ ବା ଗନ୍ଧର୍ବର, 

ଅବା ସିଦ୍ଧର          ସର୍ପର ଅବା 

         ରାକ୍ଷସର କୁମର ?"

* 

(୯) 

କୌତୁକୀ ପ୍ରାଣ-    ପ୍ରେୟସୀଙ୍କର  

          ଶୁଣି ଏପରି ବାଣୀ, 

ବିମଳ ଦର-           ହାସ ସୁନ୍ଦର 

          ପ୍ରସାରି ଶୂଳପାଣି । 

ବୋଇଲେ ଗିର,    ଯାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ 

           ଆନନ୍ଦୋଦୟକର, 

ଥିଲା ଆବର         ଆଧାର-ରୂପ       

           ଆନ୍ତରିକ ସୁଖର ।।   

* 

(୧୦) 

''ତ୍ରିଭୁବନର          ଆନନ୍ଦଦାୟୀ 

          ଏ ବୀର ବାଳକର, 

ବୀର-ମାତା ହେ କଲ୍ୟାଣି ! ତୁମେ 

          ପୁତ୍ର ଏହି ତୁମ୍ଭର । 

ଦେବଗଣଙ୍କ          ମଙ୍ଗଳକାରୀ 

         ଏହି ବୀର ନନ୍ଦନ,

ତୁମ ବ୍ୟତୀତ    ଅନ୍ୟ କେ ମାତା  

         କରିପାରେ ସର୍ଜନ ? 

*    

(୧୧) 

ବିଶ୍ବ-ମଙ୍ଗଳ-         ଗାନର ହେତୁ 

           ଏହି ସୁପୁତ୍ର ଜାତ, 

ହେ ଦେବି ! ତୁମେ    ଅଟ ଏହାର 

         ଜନମଦାତ୍ରୀ ମାତ ।  

ଏ କଥା ସତ୍ୟ     ବୋଲି ଆପଣା

         ମନେ ବିଚାର କର, 

ଅମ୍ଭୋନିଧିରୁ           ଏକା ସମ୍ଭବ 

         ହୋଇଥାଏ ରତ୍ନର ।। 

* 

(୧୨) 

ତେଣୁ ଏହାର       ବୃତ୍ତାନ୍ତ ତୁମେ 

       ଶୁଣ ଗୋ ମନ ଦେଇ, 

ଅଗ୍ନି ଚଳିଲେ       ମୋର ଅର୍ପିତ 

      ରେତକୁ ସଙ୍ଗେ ନେଇ‌ । 

ସହି ନ ପାରି     ଗଙ୍ଗାରେ ତାହା 

       ତ୍ୟାଗ କଲେ ସତ୍ବରେ, 

ସ୍ନାନେ ପ୍ରବେଶ    କଲା ତା ଷଡ଼ 

        କୃତ୍ତିକାଙ୍କ ଉଦରେ ।। 

* 

(୧୩) 

ଅମୋଘ ବୀଜ     ଉଦରେ ଗର୍ଭ 

       ହେଲା ଜାଣି ସ୍ବମନେ, 

ଗର୍ଭ ସରବ         ଶର-ବଣରେ 

       ତେଜି ଗଲେ ବହନେ । 

ତହିଁ ସମ୍ଭୂତ        ହେଲା ଅଭୂତ-

           ପୂର୍ବ ଏହି ବାଳକ, 

ବିଶ୍ବେ ସକଳ        ଚରାଚରଙ୍କ 

         ମହାନନ୍ଦ-ଦାୟକ ।। 

* 

(୧୪) 

ସାରା ବିଶ୍ବର          ପ୍ରିୟଦର୍ଶନ 

         ଏ ଦିବ୍ୟ ବାଳକର, 

ଜନନୀ ହେତୁ        ସୁପୁତ୍ରବତୀ-

         ବୃନ୍ଦମଧ୍ୟେ ବିଶ୍ଵର । 

ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୋଇଛ   ଆଗୋ ପର୍ବତ-

         ରାଜଜେମା ! ନିଶ୍ଚୟ, 

ଆଉ ବିଳମ୍ବ     ନ କରି କୋଳେ 

         ନିଅ ନିଜ ତନୟ ।।" 

* 

(୧୫) 

ଏରୂପେ ଚନ୍ଦ୍ର-        ମଉଳିଙ୍କର 

         ସୁଧାମୟୀ ଭାରତୀ, 

ଶୁଣି ସକଳ-       ଜଗତ-ଧାତ୍ରୀ 

         ଶିବପ୍ରିୟା ପାର୍ବତୀ । 

ହୃଦେ ଅପାର        ପରମାନନ୍ଦ 

        ଲାଭ କଲେ ନିଜର, 

ତଦନ୍ତେ ପୀନ-   ଶରୀରା ଉମା 

       ସେହିଠାରେ ସତ୍ବର ।। 

* 

(୧୬) 

ପୁତ୍ରକୁ ନିଜ     ଉତ୍ସଙ୍ଗେ ନେବା 

          ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ମାନସେ, 

ବିମାନୁଁ କଲେ        ଅବତରଣ, 

      ସେକାଳେ ବିହାୟସେ । 

ଦେବତାଗଣ     ସମ୍ଭ୍ରମେ ତାଙ୍କୁ 

         କୃତାଞ୍ଜଳି-ପୁଟରେ, 

ଭକତିଭାବେ    ପ୍ରଣାମ କଲେ 

         ବିନମ୍ର ମୁକୁଟରେ ।। 

* 

(୧୭) 

ଗଙ୍ଗା ଅନଳ       ସଙ୍ଗତେ ଷଡ଼ 

       କୃତ୍ତିକା ଯୋଡ଼ି ହାତ, 

ନତ ମସ୍ତକେ  କଲେ ସେକାଳେ 

         ଉମାଙ୍କୁ ପ୍ରଣିପାତ । 

ଉପେକ୍ଷି ତାହା   ଗଲେ ଉତ୍ସୁକେ 

        ପୁତ୍ର ପାଶେ ପାର୍ବତୀ, 

ତନୟୋତ୍ସବେ   ନ ହୁଏ କେ ବା    

         ହର୍ଷେ ବିହ୍ବଳମତି ? 

* 

(୧୮) 

ଆନନ୍ଦ-ବାରି         ବହିଲା ବହୁ 

       ନିଜ ନେତ୍ରଯୁଗରେ, 

କ୍ଷଣକ ପାଇଁ        ପୁତ୍ରକୁ ଦେଖି 

      ନ ପାରିଲେ ଆଗରେ । 

କୋମଳ କର-   ମୁକୁଳେ କଲେ 

          ତନୟକୁ ସ୍ପରଶ, 

ଶୈଳଜା ହୃଦେ  ଲଭିଲେ ଦିବ୍ୟ 

         ଅପୂରୁବ ହରଷ ।। 

* 

(୧୯) 

ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଭରା         ସୁଖାନୁଭୂତି- 

        ମହାନନ୍ଦେ ନୟନ, 

ଫୁଲ୍ଲ ହେବାରୁ       ଝରିଲା ମହା- 

       ସୁଖ-ଲୋତକ-ବନ । 

ବାତ୍ସଲ୍ୟ-ପ୍ରେମ      ରସ ବଢ଼ିଲା 

       ହରପ୍ରିୟା-ହୃଦୟେ, 

ତାଙ୍କ ଲୋଚନ- ଗୋଚର ହେଲା 

        ପୁତ୍ର ଏହିସମୟେ ।। 

* 

(୨୦) 

ପୁତ୍ରକୁ କ୍ଷଣେ     ବିଲୋକି ଉମା 

           ପଲକ-ବିରହିତ, 

ସହସ୍ର ନେତ୍ର       ଲଭିବା ପାଇଁ 

          ଇଚ୍ଛା କଲେ ତୁରିତ । 

ନେତ୍ରେ ସୁପୁତ୍ର-      ଦର୍ଶନଜନ୍ୟ 

          ଆନନ୍ଦ କ୍ଷଣେ କ୍ଷଣେ,      

ଲଭିଲେ ସୁଦ୍ଧା     ତୃପତି ଆସେ  

          କାହା ଅନ୍ତଃକରଣେ ? 

* 

(୨୧) 

ପ୍ରଣାମ-କାଳେ      ଦେବ-ଦାନବ-

          ଗଣଙ୍କ ପୃଷ୍ଠଭାଗେ, 

ଆଶିଷ ଦେଇ     ଥାଆନ୍ତି ଗୌରୀ  

        ଯେ କର-ପଦ୍ମଯୁଗେ ।  

ପୂର୍ଣ୍ଣମୀ ବେଳା         ନବ ଉଦିତ 

          ଚନ୍ଦ୍ର ସମ ସୁନ୍ଦର, 

ସୁତକୁ ନିଜ      ଅଙ୍କେ ଘେନିଲେ

         ପ୍ରସାରି ସେହି କର ।। 

* 

(୨୨) 

ସେ ଅଦ୍ୱିତୀୟା   ଦେବୀ ଜଗତେ, 

            ସ୍ବପୁତ୍ର ଅଦ୍ୱିତୀୟ, 

ଦେବ ବିଶ୍ବର,       ତାଙ୍କୁ ଅଙ୍କରେ 

         ବସାଇଲେ ସ୍ଵକୀୟ । 

ସୁଧା-ଭଣ୍ଡାର        ସମ ସେ ପୁତ୍ର  

          ଚନ୍ଦ୍ରବଦନା ମାତା, 

ଶ୍ରେଷ୍ଠା ସେ ହେଲେ  ପୁତ୍ରବତୀଙ୍କ

       ମଧ୍ୟେ ପୂଜିତା ଖ୍ୟାତା ।। 

* 

(୨୩) 

ବିଶ୍ବର ଏକ-           ଜନନୀ ଉମା,  

           ଅଦ୍ୱିତୀୟ କୁମର, 

କୋଳେ ବସାନ୍ତେ   ସେହି ସମୟେ  

          ପ୍ରତିଅଙ୍ଗ ତାଙ୍କର । 

ପୁତ୍ର-ବାତ୍ସଲ୍ୟ-       ରସ-ପ୍ରବାହେ 

           ସିକ୍ତ ହେଲା ଅଚିର, 

ହର୍ଷ-ପୀୟୂଷେ         ପୂରିଲା ହୃଦ,  

          ସ୍ତନୁଁ ଝରିଲା କ୍ଷୀର ।। 

* 

(୨୪) 

ଷାଣ୍ମାତୁର ସେ      ତ୍ରିଲୋକ-ମାତା  

           ଉମାଙ୍କ ଉରୋଜର, 

ଅମୃତମୟ             ପୟ ସେବନ 

          କରିଲେ ତୋଷଭର । 

ସେକାଳେ ଗଙ୍ଗା- ଦେବୀ ସଙ୍ଗତେ 

          କୃତ୍ତିକା ଷଡ଼ ଜଣ, 

ଅତି ସ୍ପୃହାରେ            ଥରକୁ ଥର 

         କରିଲେ ନିରୀକ୍ଷଣ ।। 

* 

(୨୫) 

ମୁଦାଶ୍ରୁ-ସିକ୍ତ          ଏକ ବଦନ- 

          ପଦ୍ମେ ଉମା ନିଜରି, 

ପୁତ୍ରର ଷଡ଼          ମୁଖକୁ କ୍ରମେ 

          ଚୁମ୍ବିଲେ ସ୍ନେହ ଭରି ।‌ 

ଏକ ନାଳରେ      ଉଦ୍-ଗତ ଷଡ଼ 

           ସରସିଜର ଶୋଭା, 

ଧାରଣ କଲା         ସୁତର ସେହି 

         ବଦନ ମନଲୋଭା ।। 

* 

(୨୬) 

ସ୍ବର୍ଣ୍ଣାଚଳର           ବଲ୍ଲୀ ଯେପରି 

         ଶୋଭଇ ସ୍ବର୍ଣ୍ଣଫଳେ, 

ସୁର-ସରିତା          ଶୋଭନ୍ତି ଯଥା  

          ଫୁଲ୍ଲ ନବ କମଳେ । 

ପରାଚୀ ଦିଶା          ରୁଚିର ଦିଶେ 

          ନବ ଚନ୍ଦ୍ରେ ଯେପରି, 

ଶୋଭା ପାଇଲେ   ଉମା ସେରୂପେ 

          କୋଳେ ତନୟ ଧରି ।। 

* 

(୨୭) 

ମୁଦିତ ମନେ         ଶିବ ଯତନେ 

         ବଢ଼ାଇଲେ ସ୍ବକର, 

ହୈମବତୀ ସେ      କର ଧରିଲେ 

         ପ୍ରଭୁ ଶଙ୍କରଙ୍କର । 

ପୁତ୍ରକୁ ନିଜ           ଅଙ୍କେ ବସାଇ 

          ଆନନ୍ଦେ ସେହିକ୍ଷଣ, 

କଲେ ଅମ୍ବିକା         ଗଗନ-ଚୁମ୍ବୀ  

         ବିମାନେ ଆରୋହଣ ।।  

* 

(୨୮) 

ମହେଶ ମଧ୍ୟ        ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୁଦେ

          ପୁଲକିତ ହୋଇଲେ, 

ଉମା-କୋଳରୁ       ସୁତକୁ ନେଇ 

         ସ୍ବକୋଳେ ବସାଇଲେ । 

ତହୁଁ ଚଞ୍ଚଳ          ଶିବ-କୋଳରୁ 

         ନେଇଗଲେ ପାର୍ବତୀ, 

ଶଙ୍କର ପୁଣି    ନେଲେ ସ୍ବକୋଳେ 

        ବାତ୍ସଲ୍ୟେ ପ୍ରୀତମତି ।। 

* 

(୨୯) 

ପବିତ୍ର ନେତ୍ର-       ପୀୟୂଷର ସେ 

           ଏକପାତ୍ର ନନ୍ଦନ, 

ଅଙ୍କେ ନିଜର        ଘେନି ଆବର  

           ସ୍ବାମୀଙ୍କୁ ସଯତନ । 

ନିବିଡ଼େ ଧରି          ବସିଲେ ତହିଁ 

           ଗିରିନନ୍ଦିନୀ ସୁଖେ,          

ଚଳିଲେ ତହୁଁ      ବିମାନ-ବେଗେ 

            ହର ଗୃହାଭିମୁଖେ ।। 

* 

(୩୦) 

ସ୍ଫଟିକମୟ              ଗିରିର ଉଚ୍ଚ 

           ଶିଖରେ ଅବସ୍ଥିତ, 

ସୁରମ୍ୟ ନିଜ         ଧାମରେ ଶିବ 

           ପହଞ୍ଚିଲେ ତ୍ୱରିତ । 

ଆଦେଶ ଦେଲେ      ପ୍ରମଥ ଆଦି 

          ଗଣଙ୍କୁ ସେ ତଦନ୍ତେ, 

ପୁତ୍ର-ଜନମ           ହେତୁ ଉତ୍ସବ 

        ଆୟୋଜନ ନିମନ୍ତେ ।। 

* 

(୩୧) 

ପ୍ରଭୁ-ଆଦେଶେ      ପ୍ରମଥ ଆଦି 

        ଯେତେ ଥିଲେ ସକଳ, 

ଗଣ ମିଳିଲେ        ତହିଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ 

        ମୁଦେ ହୋଇ ବିହ୍ବଳ ।‌ 

ଶିବ-ଶିବାଙ୍କ         ଦିବ୍ୟ ତନୟ 

           ଜନମ ଅବସର, 

ବିପୁଳୋତ୍ସବ     ପାଳନେ ସର୍ବେ 

        ହୋଇଲେ ତତପର ।। 

* 

(୩୨) 

ପ୍ରମଥ ଆଦି          ଗଣ ସମସ୍ତ 

          ସ୍ଫଟିକ ଭବନରେ, 

ସନ୍ତାନ-ତରୁ-        ଜାତ ସୁନ୍ଦର 

         ନବ ପୁଷ୍ପଚୟରେ ।‌ 

ରମ୍ୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣ-      ତୋରଣମାନ 

          କରିଲେ ସୁସଜ୍ଜିତ, 

ପ୍ରଭାରେ ତାର     ନଭୋମଣ୍ଡଳ 

        ହୋଇଲା ଉଦ୍ଭାସିତ ।। 

* 

(୩୩) 

ସକଳ ଦିଗେ         ଦିଶାଧିପତି 

          ଅମରଗଣଙ୍କର, 

ମନ୍ଦ୍ର ପଟହ      ବାଦ୍ୟ ବ୍ୟାପିଲା 

          ପ୍ରସାରି ଧୀର ସ୍ବର । 

ଅନ୍ୟ ବାଦିତ         ନାଦ ବିସ୍ତୃତ 

        ହେଲା ସ୍ଵରଗେ ଯାଇ,  

ମର୍ତ୍ତ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ      ମହୋତ୍ସବର 

         ସୂଚନା ଦେବା ପାଇଁ ।। 

* 

(୩୪) 

ଗନ୍ଧର୍ବ ବିଦ୍ୟା-        ଧରମାନଙ୍କ

          ବଧୂଗଣ ଉତ୍ସବେ, 

ମିଳିଲେ ଆସି      ଶିବ-ଭବନେ 

         ବିଧିମତେ ସରବେ । 

ଗିରିତନୁଜା-         ପାଶରୁ ତହିଁ 

          ଲଭିଲେ ସୁସମ୍ମାନ, 

ସୁନ୍ଦରୀବୃନ୍ଦ     କଲେ ଆନନ୍ଦେ 

         ମଙ୍ଗଳଗୀତ ଗାନ ।। 

* 

(୩୫) 

ମାତୃଭାବରେ        ମାତୃକାଗଣ 

         ମଙ୍ଗଳ ଉପହାର, 

ଘେନି ସ୍ବହସ୍ତେ     ମିଳିଲେ, ଶିଶୁ- 

        ମସ୍ତକେ ଉପଚାର । 

ଦୂର୍ବା ଅକ୍ଷତ        ଆଦି ଯତନେ 

       ସିଞ୍ଚିଲେ ସ୍ନେହଭୋଳେ, 

ସୁଗାତ୍ରୀଗଣ      ପୁତ୍ରକୁ ନେଲେ 

       ନିଜ ନିଜର କୋଳେ ।। 

* 

(୩୬) 

ଅଙ୍କ୍ୟ ଆଲିଙ୍ଗ୍ୟ    ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵକ ନାମେ 

        ତୂରୀ ନାନା ପ୍ରକାରେ, 

ମନ୍ଦ୍ର ନିନାଦେ       ବାଜି ଉଠିଲା, 

         ଅପ୍ସରାଏ ସେଠାରେ । 

ଆନନ୍ଦେ କରି        ଭାବ-ସରସ

          ଛନ୍ଦୋବଦ୍ଧ ଗାୟନ, 

ସୁସନ୍ଧିବନ୍ଧେ         ବିବିଧ ରୂପେ 

          ଆରମ୍ଭିଲେ ନର୍ତ୍ତନ ।। 

* 

(୩୭)

କୁମାରୋତ୍ସବେ       ବହିଲା ତହିଁ 

         ସୁଖଦାୟୀ ଅନିଳ, 

ପ୍ରସନ୍ନଭାବ          ଭଜିଲେ ଦିଗ,

        ସ୍ବଚ୍ଛ ହେଲା ସଲିଳ । 

ଧୂମ-ବିହୀନ        ହୋଇଣ ବହ୍ନି 

        ଜଳି ଉଠିଲେ ଖରେ, 

ବିମଳ ନଭ           ହର୍ଷ ଭରିଲା 

         ସର୍ବଜନ-ମୁଖରେ ।। 

* 

(୩୮) 

ଗମ୍ଭୀର କମ୍ବୁ        ଶବଦ ସଙ୍ଗେ 

        ଦୁନ୍ଦୁଭି ଘରେ ଘରେ, 

ଉଚ୍ଚେ ବାଦିତ     ହେଲା କୁମାର-

        ଜନ୍ମ-ମହୋତ୍ସବରେ ।  

ବିହାୟସରେ           ସୁରଗଣଙ୍କ  

          ଦିବ୍ୟ ବିମାନବୃନ୍ଦ,          

ସୁମନ-ପୁଞ୍ଜ            ପ୍ରଚୁର ବିଞ୍ଚି  

         ବିଚରିଲେ ସାନନ୍ଦ ।। 

* 

(୩୯) 

ଏରୂପେ ଶିବ-        ଶିବାଙ୍କ ପୁତ୍ର- 

         ଜନ୍ମୋତ୍ସବ-ମଙ୍ଗଳେ, 

ନିଖିଳ ବିଶ୍ବ      ମଧ୍ୟେ ସେକାଳେ 

         ଚରାଚର ସକଳେ । 

ଆନନ୍ଦଭରେ    ବିଭୋର ହେଲେ 

          ଏଇ କଥା ନିଶ୍ଚିତ, 

ମାତ୍ର ତାରକା-       ସୁରର ରାଜ-

         ଲକ୍ଷ୍ମୀ ହେଲା କମ୍ପିତ ।। 

* 

(୪୦) 

ତଦନ୍ତେ ସୁତ             ଷଡ଼ବଦନ 

          ବିଚିତ୍ର ମୁଦମୟ, 

ଆପଣା ବାଲ୍ୟ-      ଲୀଳା ଚରିତ 

          ପ୍ରକାଶି ଅତିଶୟ । 

ମୋହିତ କଲେ      ବିଶେଷରୂପେ 

          ତାତ-ମାତଙ୍କ ମନ, 

ବାଲ୍ୟକେଳି ନ   କରେ କା' ହୃଦେ 

           ଆନନ୍ଦ ବରଧନ ? 

* 

(୪୧) 

ହରଷେ ଅତି          ଉତ୍ସୁକ ମନେ 

           ଶୈଳସୁତା ଶଙ୍କର, 

ଅଜାତ-ଦନ୍ତ             ସୁନ୍ଦର ଷଡ଼ 

           ମୁଖକୁ ତନୟର । 

ନିଜ ନିଜର            ଏକ ବଦନେ   

           ନିବିଡ଼ ଭାବଭରେ, 

କ୍ରମାନୁସାରେ         ଅନେକ ବାର 

          ଚୁମ୍ବୁଥିଲେ ଆଦରେ ।।       

* 

(୪୨) 

କେବେ ସ୍ଖଳିତ  ଭାବେ କେବେ ବା 

           ଅସ୍ଖଳିତ ଭାବରେ, 

କେବେ କମ୍ପିତ  ହୋଇ କେବେ ବା 

           ଅକମ୍ପିତ ଭାବରେ । 

କୁମାର ରମ୍ୟ         ଲୀଳା ଚଳନ 

          ପ୍ରୟୋଗରେ ନିଜର, 

ଅଶେଷ ମୋଦ      ବର୍ଦ୍ଧନ କଲେ

          ତାତ ଜନନୀଙ୍କର ।। 

* 

(୪୩) 

ବଦନ-ଚନ୍ଦ୍ର       ଶୋଭିତ ହେଲା  

         ଅହେତୁକ ହାସରେ, 

ଧୂଳି-ଧୂସର        ହେଲେ କୁମାର 

        ଖେଳି ଗୃହାଙ୍ଗଣରେ । 

ବାରମ୍ବାର ସେ       ଉଚ୍ଚାରୁଥିଲେ 

         ଅଲକ୍ଷିତାର୍ଥ ପଦ, 

ପିତାମାତାଙ୍କ      କୋଳରେ ବସି 

        ହେଲେ ଆନନ୍ଦପ୍ରଦ ।। 

* 

(୪୪) 

କେବେ ଶିବଙ୍କ         ବୃଷର ଶୃଙ୍ଗ 

          ଧରୁଥିଲେ ସ୍ବକରେ, 

ପରଶ କରୁ          ଥିଲେ ଉମାଙ୍କ

         ସିଂହର ପୃଷ୍ଠପରେ । 

କୁମାର ପୁଣି      କେବେ ଭୃଙ୍ଗୀଙ୍କ 

           ସୂକ୍ଷ୍ମତର ଶିଖାର,  

ଅଗ୍ର ଆକର୍ଷି          ପିତାମାତାଙ୍କୁ 

         ହର୍ଷ ଦେଲେ ଅପାର ।।        

* 

(୪୫)

ପିତାଙ୍କ ଅଙ୍କେ           ବସି ନିଜର 

        ଶୈଶବ-ଚାପଲ୍ୟରେ, 

କଣ୍ଠରେ ସ୍ଥିତ            ସର୍ପର ମୁଖ  

       ଧୀରେ ମେଲାଇ କରେ । 

ଦନ୍ତରାଜିକି             ଏକ ନବ ଦ୍ବି 

           ଦଶ ପଞ୍ଚ ସପତ, 

ବୋଲି ଗଣନା      କରୁଥିଲେ ସେ 

        ନ ହୋଇ ତିଳେ ଭୀତ ।।‌ 

* 

(୪୬) 

ଶିବଙ୍କ କଣ୍ଠେ        ଲମ୍ବିତ ମୁଣ୍ଡ-

      ମାଳ-ମୁଖ-କୋଟରେ, 

ଅଙ୍ଗୁଳି ନିଜ         ପୂରାଇ ଶିଶୁ 

       କୁମାର କୌତୁକରେ । 

ତହିଁର ଦନ୍ତ-          ପନ୍ତିକି ମୁକ୍ତା

         ଫଳର ଭ୍ରମବଶେ, 

କାଢ଼ି ଆଣିବା         ଲାଗି ଯତନ 

        କରୁଥିଲେ ରଭସେ ।। 

* 

(୪୭)

କେବେ ଶିବଙ୍କ     ଶିର-ବାହିନୀ 

        ଗଙ୍ଗାନଦୀ-ବୀଚିରେ, 

ଆପଣା କର-       ପଦ୍ମ ବୁଡ଼ାଇ 

     ଦେଉଥିଲେ  ଅଧୀରେ । 

ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୀତ    ଯୋଗୁଁ ବାହାର 

        କରି ସେ ପିତାଙ୍କର, 

ଭାଲ-ନୟନ-      ଅନଳେ ଉଷ୍ଣ 

        କରୁଥିଲେ ସତ୍ବର ।। 

* 

(୪୮) 

ଶିବଙ୍କ କାନ୍ଧ     ନଇଁଲେ କେବେ 

         ଜଟାଜୂଟ ଭାରରେ, 

ସେହି ସମୟେ     କୁମାର ମୁଦେ 

        ଜଟାଜୂଟ ସଙ୍ଗରେ । 

ଅଧୋଭାଗରେ        ଅବଲମ୍ବିତ 

         ଚନ୍ଦ୍ରମାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ, 

କୌତୁକେ ଚୁମ୍ବୁ- ଥିଲେ ଆନନ୍ଦେ 

         ବହୁବେଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ।। 

* 

(୪୯) 

ଏପରି ଦିବ୍ୟ           ଅପୂର୍ବ ସୁତ 

        କୁମାରଙ୍କ ମୋହନ, 

ଶୈଶବ କେଳି-   ବିନୋଦ ରସେ 

         ମଜ୍ଜାଇ ନିଜ ମନ ।‌ 

ଇନ୍ଦୁଶେଖର        ସଙ୍ଗତେ ସଦା 

          ନଗରାଜ-ନନ୍ଦିନୀ, 

ଜାଣି ପାରିଲେ       ନାହିଁ ବିତିଲା 

         ବାସର କି ଯାମିନୀ ।      

* 

(୫୦) 

ଏରୂପେ ବହୁ      ପ୍ରକାର ବାଲ୍ୟ 

         କେଳି ବୈଚିତ୍ର୍ୟମୟ, 

ଲାଳିତ୍ୟଭରା      ଆନନ୍ଦଦାୟୀ 

         ଅତୀବ ରମଣୀୟ । 

ଚରିତମାନ          ଆଚରି  ଶିବ-

         ଶିବାଙ୍କର ନନ୍ଦନ, 

ଲଭିଲେ ଷଷ୍ଠ       ଦିନେ ଉତ୍ତମ    

        ବୁଦ୍ଧି ନବଯୌବନ ।  

ଆହୁରି ସର୍ବ        ଶାସ୍ତ୍ର ସଙ୍ଗତେ 

         ଶସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାର ଜ୍ଞାନ, 

ଶିକ୍ଷା କରି ସେ   ହେଲେ ପ୍ରବୀଣ  

        ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ ।। 

* 

(୫୧) 

(ଅନୁବାଦକୀୟ ଉପସଂହାର) 

* 

ଖ୍ୟାତ କୁମାର-     ସମ୍ଭବ କାବ୍ୟ 

         କାଳିଦାସଙ୍କ କୃତି, 

ହୋଇଲା ସର୍ଗ       ଏକାଦଶ ଏ 

        ପଚାଶ ପଦେ ଇତି ।‌

କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ       ମଧୁର ବାଲ୍ୟ 

         କେଳିରସ ବର୍ଣ୍ଣିତ । 

ଓଡ଼ିଆ ପଦ୍ୟ       ଶ୍ରୀହରେକୃଷ୍ଣ    

        ମେହେର-ବିରଚିତ ।। 

              ======= 

Related Links : 

----------
Kumarasambhava: Canto-11 : Odia Version:
https://hkmeher.blogspot.com/2026/10/kumarasambhava-canto-11-odia-version-by.html 

* 
Kumarasambhava : Canto-12 : Odia Version: 
https://hkmeher.blogspot.com/2026/10/kumarasambhava-kavya-canto-12-odia.html 

**** 

Kumarasambhava: Cantos 11 and 12 : All Scanned Pages: 

Facebook Link : 
https://www.facebook.com/share/p/19ktacSEas/ 

****
Kumarasambhava: Odia Version: ALL COMPILED :
https://hkmeher.blogspot.com/2016/02/kumara-sambhava-kavya-odia-version.html 

*****