Kumarasambhava Kavya (Canto-12): Odia Version by Dr.Harekrishna Meher : କୁମାରସମ୍ଭବ କାବ୍ୟ (ଦ୍ବାଦଶ ସର୍ଗ): ଓଡ଼ିଆ ଅନୁବାଦ : ଡଃ ହରେକୃଷ୍ଣ ମେହେର

KUMARASAMBHAVA  MAHAKAVYA 

(Canto -12th) * 

Original Sanskrit Epic Poem 

By: Mahakavi Kalidasa 

*******

ODIA Metrical Translation by: 

Dr. Harekrishna Meher 

(Taken from Complete Odia Version) 

•••••••••

कुमारसम्भव महाकाव्य : 
द्वादश सर्ग : कुमारङ्क देव-सेनापतित्व ग्रहण *
(पद्यानुवाद : राग- मुखाबरी)  
= = = = =

Canto-11 : Baalya-Lila of Kumara Kartikeya.
Canto-12 : Kumara as Senapati of DevaSena.
(Translations done during 1971)  
* * 
Published in 'BARTIKA', Famous Odia Literary Quarterly, Dashahara Special Issue, October-December 2026, pages 1109-1133,  Saraswata Sahitya Sanskrutika Parishad, Dasharathapur, Jajpur, Odisha. 

====== 

* କୁମାରସମ୍ଭବ - ଦ୍ବାଦଶ ସର୍ଗ * 

ମୂଳ ସଂସ୍କୃତ କାବ୍ୟ : ମହାକବି କାଳିଦାସ 

ଓଡ଼ିଆ ପଦ୍ୟାନୁବାଦ : ଡକ୍ଟର୍ ହରେକୃଷ୍ଣ ମେହେର 

ବିଷୟ : କୁମାରଙ୍କ ସେନାପତିତ୍ବ ଗ୍ରହଣ 

(ରାଗ : ମୁଖାବରୀ)

======= 

(୧) 

ଏଥୁଅନ୍ତେ ଦୈତ୍ୟ-ଅତ୍ୟାଚାରେ ଦୁଃଖୀ 

            ଇନ୍ଦ୍ର ଶଚୀଦେବୀ-କାନ୍ତ, 

ସର୍ବ ଦେବ ସଙ୍ଗେ  ଗଲେ ଶିବ ପାଶେ,

            ଯଥା ଚଳଇ ତୃଷାର୍ତ୍ତ । 

                 ଚାତକ ପକ୍ଷୀ, 

          ନୀର ଆଶେ ମେଘ ଲକ୍ଷି ।। 

* 

(୨) 

ବ୍ୟୋମପଥ ରୁଦ୍ଧ     ଥିଲା ସମୁଦ୍ଧତ 

         ତାରକାସୁର-ତ୍ରାସରେ, 

ମେଘେ ଗୁପ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ର ବହୁକଷ୍ଟେ ବ୍ୟୋମୁଁ 

         ମିଳିଲେ କଇଳାସରେ । 

               ଅଦ୍ରି ସେ ପୂତ, 

          ଶିବ-ଉମା-ପଦ-ଯୁତ ।। 

* 

(୩) 

ଚଳଇ ଗ୍ରୀଷମେ     ତୃଷାତୁର ଜନ 

       ଜଳ ପାଶେ ଯେଉଁପରି, 

ମାତଳିଙ୍କ ହସ୍ତ       ଅବଲମ୍ବି ତଥା 

         ମେଘ-ରଥୁଁ ଅବତରି । 

                ତ୍ରିଦଶ-ପତି, 

          ଚଳିଲେ ଶମ୍ଭୁ-ବସତି ।। 

* 

(୪) 

ସ୍ଫଟିକ-ନିର୍ମିତ       ପର୍ବତ-ଭୂମିରେ  

          ପ୍ରତିବିମ୍ବକୁ ନିଜର, 

ଏକ ହେଲେ ସୁଦ୍ଧା ଅନେକ ରୂପରେ 

         ଶଚୀଦେବୀ-ପ୍ରିୟବର । 

             ବିଲୋକି ସେ ତ, 

         ମିଳିଲେ ହର-ନିକେତ ।। 

* 

(୫) 

ସୁବିଚିତ୍ର ମଣି-   ଭଙ୍ଗୀରେ ଶୋଭିତ 

         ଶିବ-ଭବନ-ଦ୍ବାରରେ, 

ପହଞ୍ଚିଲେ ଇନ୍ଦ୍ର,       ଯହିଁ ପରଚଣ୍ଡ 

         ସ୍ବର୍ଣ୍ଣଦଣ୍ଡ ଧରି କରେ । 

                ନନ୍ଦିକେଶ୍ବର,  

          ରକ୍ଷକ ଥିଲେ ଦ୍ବାରର ।।  

*

(୬) 

ନନ୍ଦୀ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି    ସ୍ବର୍ଣ୍ଣଦଣ୍ଡଗୋଟି 

         ରଖି ଦୁଆର-କକ୍ଷରେ, 

ସମ୍ମାନ ଜଣାଇ  ତୋଷିଲେ ତଦନ୍ତେ

          ଯାଇ ଶିବ-ସମ୍ମୁଖରେ । 

                 ଇନ୍ଦ୍ରାଗମନ,  

          ସୂଚନା ଦେଲେ ବହନ ।। 

* 

(୭) 

ଜଗଦୀଶ୍ବରଙ୍କ    ଭୂରୁ-ସଙ୍କେତରେ 

         ଆଜ୍ଞା ପାଇ ନନ୍ଦୀଶ୍ବର, 

ପୁରୋଭାଗେ ଯାଇ   ଅମରଗଣଙ୍କ‌ 

        ସଙ୍ଗେ ଘେନି ପୁରନ୍ଦର ।‌ 

               ଶିବ-ଭବନେ, 

         ପହଞ୍ଚାଇଲେ ସୁମନେ ।। 

* 

(୮) 

ରତନ-ଖଚିତ     ପୁରେ ନାନାରୂପୀ 

         ଚଣ୍ଡୀ ଭୃଙ୍ଗ୍ୟାଦି ବହୁତ, 

ଗଣରେ ବେଷ୍ଟିତ  ଆସନାସୀନ ସେ 

           ମହେଶଙ୍କୁ ପୁରୁହୂତ । 

              ସହସ୍ରାକ୍ଷରେ, 

        ବିଲୋକିଲେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷରେ ।।‌ 

* 

(୯) 

ଊର୍ଦ୍ଧ୍ବଭାଗେ ବଦ୍ଧ,   ଦୀପ୍ତିମୟ ମଣି-

        ତେଜୋରାଜିରେ ଭାସ୍ବର, 

ଶିବ-ଜଟାଜୂଟ        ସମୁଜ୍ଜ୍ବଳ-ଧାତୁ-

           ପୂର୍ଣ୍ଣ ମେରୁ ପର୍ବତର । 

                 ଉଚ୍ଚ ଶିଖର,  

         ପ୍ରାୟେ ଥିଲା ମନୋହର ।। 

* 

(୧୦) 

ଜଟାଜୂଟ-ତଟେ     ଉତ୍ତୁଙ୍ଗ-ତରଙ୍ଗ- 

          ମାଳିନୀ ସୁର-ସରିତା, 

ଶାରଦାଭ୍ର-ଶୁଭ୍ର   ଫେନ ଦୋହଲାଇ 

         ଶିବ-କୋଳେ ବିରାଜିତା । 

              ଉମାଙ୍କୁ ସତେ, 

       ହାସ୍ୟ କଲେ ହେଲା ପ୍ରତେ ।। 

* 

(୧୧) 

ମସ୍ତକେ ରାଜିତ     ହିମ-ଶୁଭ୍ର ଚନ୍ଦ୍ର- 

          କିରଣ ସ୍ବର୍ଣ୍ଣଦୀଙ୍କର, 

ତରଙ୍ଗରେ ଦୋଳି  ବିମ୍ବିତ ହେବାରୁ 

           ଏକ ରୂପକୁ ଚନ୍ଦ୍ରର । 

                କରୁଥିଲା ତ, 

            ବହୁରୂପେ ପ୍ରତିଭାତ ।। 

* 

(୧୨) 

ଲଲାଟେ ପ୍ରଳୟ-    ଅଗ୍ନି ସମ ଦୀପ୍ତ 

            ପଞ୍ଚଶାୟକ-ଦାହକ, 

ତୃତୀୟ ନେତ୍ରର ଚଣ୍ଡ ତେଜୋବଳେ 

           ସୂର୍ଯ୍ୟ-ଚନ୍ଦ୍ରମା-ରୂପକ । 

                ବେନି ନୟନ, 

          ହେଉଥିଲେ ଅବସନ୍ନ ।। 

* 

(୧୩) 

ବହୁମୂଲ୍ୟ-ରତ୍ନ-       ଖଚିତ ଉଭୟ

          କୁଣ୍ଡଳ କର୍ଣ୍ଣ-ଯୁଗଳେ, 

ବିଚ୍ଛୁରିତ କରୁ    ଥିଲେ ଦୀପ୍ତ ଆଭା,   

         ସତେ ବା କୁଣ୍ଡଳ-ଛଳେ । 

                 ଚନ୍ଦ୍ର ତପନ, 

           କରୁଥିଲେ ଶିବାର୍ଚ୍ଚନ ।। 

* 

(୧୪) 

ସୁନୀଳ କଣ୍ଠର      ସମୁଜ୍ଜ୍ବଳ ତେଜେ 

        ଶୋଭୁଥିଲେ କାମ-ଅରି, 

ପ୍ରତେ ହେଲା ସତେ ନୀଳମାଣିକ୍ୟର 

          କଣ୍ଠିକା କଣ୍ଠେ ତାଙ୍କରି । 

                 ପିନ୍ଧାଇଛନ୍ତି, 

         କୌତୁକରେ ହୈମବତୀ ।।  

* 

(୧୫) 

ଲୟେ ମୃତ ଦେବ- ଦାନବଙ୍କ ଭସ୍ମେ  

         ଲିପ୍ତ ପାଣ୍ଡୁର ଦେହରେ, 

ମହାଗଜ-ଚର୍ମ-         ପରିହିତ ଶିବ 

        ରାଜିଥିଲେ ଏଭାବରେ । 

              ଅଭ୍ର-ବେଷ୍ଟିତ,  

        ହିମାଦ୍ରି ଯଥା ଶୋଭିତ ।।

* 

(୧୬) 

ହସ୍ତେ ଥିଲା ବ୍ରହ୍ମ-  କପାଳର ପାତ୍ର, 

          ତ୍ରିଶୂଳ ରଣାନ୍ତକାରୀ, 

କଣ୍ଠସ୍ଥଳେ ନର-     ଅସ୍ଥି ବିଭୂଷିତ,  

         ଥିଲେହେଁ ଏ ରୂପଧାରୀ ।‌  

               ପ୍ରଭୁ ଶଙ୍କର,  

         ସେବ୍ୟ ଥିଲେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ।।

* 

(୧୭) 

ପୁରାତନୀ ବ୍ରହ୍ମ- କପାଳମାଳା ସେ 

          ଶିବ-ଶିରସ୍ଥ ଚନ୍ଦ୍ରର, 

କ୍ଷରିତ ଅମୃତ-  ରସେ ସିକ୍ତ ହୋଇ

           ଜୀବନ ଲଭି ଆବର ।  

               ବେଦ-ପାଠରେ, 

          ତତ୍ପର ଥିଲା କଣ୍ଠରେ ।। 

* 

(୧୮) 

ନବ-ହେମଲତା- ତୁଲ୍ୟା ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ 

         ଲୀଳାରେ ବୃଷଭପତି, 

ସ୍ବକୋଳେ ବସାଇ  ବିରାଜିତ ଥିଲେ 

         ଯେଉଁରୂପେ ଦୀପ୍ତିମତୀ । 

             ଶମ୍ପାରେ ଯୁତ,  

         ଶାରଦ ଶୁଭ୍ର ଜୀମୂତ ।। 

* 

(୧୯) 

ଉଦ୍ଧତ ଅନ୍ଧକ-    ପ୍ରାଣନାଶକ ଯେ

        ରାକ୍ଷସୀ-ବୈଧବ୍ୟକର, 

ସ୍ମର-ଧ୍ବଂସକାରୀ   ଅପରେ ଅଗୃହ୍ୟ 

          ପିନାକ ଧନୁଷବର ।  

                ଈଶାନଙ୍କର, 

        କରେ ଥିଲା ମନୋହର ।।‌ 

* 

(୨୦) 

ମହାର୍ଘ-ମାଣିକ୍ୟ-   ଯୁକ୍ତ ଭଦ୍ରାସନେ 

          ଶିବ ଥିଲେ ବିରାଜିତ,  

ସ୍ବର୍ଣ୍ଣ-ପାଦପୀଠ ଥିଲା, ବେନି ପାର୍ଶ୍ଵେ‌

          ବିଧୁ-ପ୍ରଭା ସମ ସିତ । 

               ଚାମର ଘେନି, 

          ବିଞ୍ଚୁଥିଲେ ଗଣ ବେନି ।। 

* 

(୨୧) 

କୁମାରଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର-   ଶସ୍ତ୍ର-ବିଦ୍ୟାଭ୍ୟାସ‌ 

       ଦେଖୁଥିଲେ ହର ମୁଦେ,  

ଗଣବୃନ୍ଦ ତାଙ୍କୁ      ଚାହିଁ ରହିଥିଲେ 

          ବିସ୍ମୟ ଲଭି ସ୍ବହୃଦେ ।‌ 

               ଥିଲା ପର୍ବତ, 

         କୁମାର-ପୂଜନେ ରତ ।। 

* 

(୨୨) 

ଏରୂପେ ପାର୍ବତୀ-   ପତିଙ୍କୁ ନିରେଖି 

         କ୍ଷଣେ ଶଚୀଦେବୀଧବ,   

ଚାଞ୍ଚଲ୍ୟ ଲଭିଲେ,    ଏପରି ବିପୁଳ 

         ତେଜୋମୟ ବଇଭବ ।

               ଦେଖି ଉଚ୍ଛନ୍ନ,  

         ନ ହୁଏ ବା କାହା ମନ ।। 

* 

(୨୩) 

ଫୁଲ୍ଲ ଶତପତ୍ର-       ସଦୃଶ ସହସ୍ର

        ନେତ୍ରେ ଅମର-ରାଜନ, 

ଶିବଙ୍କୁ ବିଲୋକି  ପୁଲକିତ କାୟେ 

         ଦିଶିଲେ ତହିଁ ଶୋଭନ । 

              ମଞ୍ଜୁ ମଞ୍ଜରୀ- 

           ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆମ୍ର ତରୁ ପରି ।। 

* 

(୨୪) 

ଶିବଙ୍କୁ ସହସ୍ର    ନେତ୍ରେ ଚାହିଁ ଇନ୍ଦ୍ର 

           ଆପଣାକୁ ଅତିଶୟ, 

କୃତାର୍ଥ ମଣିଲେ     ଆବର ତାଙ୍କର 

        ତନୁ-ରୋମାଞ୍ଚ ନିଶ୍ଚୟ । 

               ପ୍ରିୟାଙ୍କ କ୍ରୋଧ- 

      ହେତୁ ପରି ହେଲା ବୋଧ ।। 

* 

(୨୫) 

ତହୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର ହେମ-   ଅଦ୍ରି ସମ ବଳୀ

          ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର-ସୁସଜ୍ଜିତ, 

କୁମାରଙ୍କୁ ଶିବ-  ସମୀପେ ନିରେଖି 

         ଅରାତିକି ପରାଜିତ । 

              କରିବା ପାଇଁ,  

       ହୋଇଲେ ମନେ ଆଶାୟୀ ।। 

* 

(୨୬) 

'ପ୍ରଭୋ ନୀଳକଣ୍ଠ ! ସମ୍ମୁଖେ ଅଛନ୍ତି 

           ଜାଣି ପ୍ରଣାମାବସର, 

ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଦେବ-ରାଜ ପ୍ରତୀକ୍ଷାରେ, 

        ହେ ତ୍ରିନେତ୍ର ମହେଶ୍ୱର ! 

             ତାହାଙ୍କ ଠାରେ, 

         ପରସନ୍ନ ହୁଅ ବାରେ ।।' 

* 

(୨୭) 

ଏରୂପେ ବଚନ    ସେସମୟେ ପ୍ରଭୁ 

           ଶିବଙ୍କର ସମକ୍ଷରେ, 

ପ୍ରକାଶିଲେ ନନ୍ଦୀ   ସ୍ବର୍ଣ୍ଣବେତ୍ର ନିଜ 

          ନିବେଶି ଏକ କକ୍ଷରେ । 

               ଅଞ୍ଜଳି କରି, 

         ଶିବ-କୃପା ବାଞ୍ଛା ଧରି ।। 

* 

(୨୮) 

ତା'ପରେ ତ୍ରିପୁର-   ଦାନବାରି ପ୍ରଭୁ 

         ତ୍ରିଲୋକବନ୍ଦ୍ୟ ତ୍ରିନେତ୍ର, 

ବୃନ୍ଦାରକ-ବୃନ୍ଦ-   ବନ୍ଦ୍ୟ ସୁରେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ

        ସୁଧାବର୍ଷୀ-ତୁଲ୍ୟ ନେତ୍ର । 

              ଚାଳି ସାଦର, 

         ଅନୁଗ୍ରହ କଲେ ହର ।। 

* 

(୨୯) 

 ବିଶ୍ବେ ଏକବନ୍ଦ୍ୟ   ଦେବଦେବଙ୍କର 

         ଅଗ୍ରେ ନୁଆଇଁ ମସ୍ତକ, 

ସ୍ବର୍ଗବନ୍ଦ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ର     ପ୍ରଣମିଲେ ତାଙ୍କ  

         କିରୀଟୁଁ ପାରିଜାତକ । 

               ପୁଷ୍ପ-ନିକର, 

          ପତିତ ହେଲା ସତ୍ବର ।। 

* 

(୩୦) 

ନିଖିଳ ଲୋକର    ଏକମାତ୍ର ବନ୍ଦ୍ୟ 

         ମହେଶ୍ଵରଙ୍କୁ ସାଦର,  

ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରଣାମ    ନିବେଦନ କରି 

         ହୋଇଲେ କୃତାର୍ଥତାର । 

                ପରମ ପୂତ, 

         ପାତ୍ର ନିଜେ ପୁରୁହୂତ ।। 

* 

(୩୧) 

ତା ପରେ ଅପର    ଦେବତା ସମସ୍ତ 

         ପ୍ରମଥ ପ୍ରଭୃତି ଆଗେ, 

ମହାଦେବଙ୍କର    ପାଦପୀଠ ପାଶେ 

         ନିଜ ଶିର ଭୂମିଭାଗେ । 

               ରଖି କ୍ରମରେ, 

        ପ୍ରଣମିଲେ ଭକ୍ତିଭରେ ।। 

* 

(୩୨) 

ଶଙ୍କର-ଆଦେଶେ   ଏକ ଗଣଦ୍ବାରା 

        ଆନୀତ ସ୍ବର୍ଣ୍ଣ ଆସନେ, 

ସମ୍ମୁଖରେ ବସି        ସୁରବୃନ୍ଦପତି 

       ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ମନେ । 

              ପ୍ରଭୁ-ପ୍ରସାଦ, 

        ନ ଦିଏ କା' ହୃଦେ ମୋଦ ? 

* 

(୩୩) 

ଦରହାସ- ମୁଖେ      ଶଙ୍କର ସରବ 

        ସୁରଙ୍କୁ କୃପା-ନେତ୍ରରେ, 

କ୍ରମରେ ସମ୍ମାନ  କରିଲେ, ତଦନ୍ତେ  

       ସନ୍ତୋଷେ ସର୍ବ ଅମରେ । 

              ତାଙ୍କ ପାଶରେ, 

       ଉପବେଶିଲେ ତୋଷରେ ।। 

* 

(୩୪) 

ରକ୍ଷପତି-ବଳେ   ପରାସ୍ତ ହେବାରୁ 

        ନିସ୍ତେଜ ମ୍ଲାନ-ବଦନ, 

କୃତାଞ୍ଜଳି-ଯୁତ    ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ଦେବଙ୍କୁ 

       ଅବଲୋକି ତ୍ରିଲୋଚନ । 

              କୃପାର୍ଦ୍ର-ଚିତ୍ତେ, 

        ବୋଇଲେ ଗିର ଏମନ୍ତେ ।। 

* 

(୩୫) 

'ଆହା ! ଦେବଗଣ !  ଅମିତ-ବିକ୍ରମ 

         ତୁମ୍ଭେ ବୀର-ଶସ୍ତ୍ରଧର, 

ତୁଷାର-ପତନେ   ପଦ୍ମ ପରି କେହ୍ନେ 

          ମୁଖ ତୁମ୍ଭମାନଙ୍କର । 

             ତେଜୋବିହୀନ,

         ହୋଇ ଦିଶୁଅଛି ଦୀନ ?  

* 

(୩୬) 

ହେ ଅମରଗଣ !    ବହୁ ପୁଣ୍ୟରାଶି  

           ଅରଜିଛ ଅନୁଦିନ, 

ତଥାପି ସ୍ବର୍ଗରୁ   ଚ୍ୟୁତ ହୋଇଛ କି ? 

           ପୂର୍ବ ଆଧିପତ୍ୟଚିହ୍ନ । 

                ଉପେକ୍ଷିବାର, 

          ନୁହେ ଉଚିତ ବେଭାର ।।  

* 

(୩୭) 

ମନସ୍ବୀ ମହିମା-    ଶାଳୀ ସ୍ବର୍ଗବାସୀ 

       ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମ୍ଭେମାନେ, 

କି କାରଣେ ସ୍ବର୍ଗ   ପୁର ତେଜି ଏବେ 

        ସାମାନ୍ୟ ନର ସମାନେ । 

             ଅବନୀତଳେ, 

         ବିହରୁଅଛ ସକଳେ ?  

* 

(୩୮) 

ବହୁଦିବସରୁ           ସଞ୍ଚିତ ସୁକୃତ  

       ପାପେ ନାଶ ଯିବା ପରି, 

ଅସାମାନ୍ୟ ସର୍ବ-     ସିଦ୍ଧି-ବିମଣ୍ଡିତ 

        ସୁରମ୍ୟ ସ୍ବର୍ଗ ତୁମ୍ଭରି । 

             ସହସା ଭଲା, 

       କାହିଁପାଇଁ ଦୂରେ ଗଲା ?  

* 

(୩୯) 

ସୁରଗଣ ! ଗ୍ରୀଷ୍ମେ  ଅତୀବ ଆତପେ 

           ଗଭୀର ଜଳାଶୟର, 

ବାରି ଶୁଷ୍କ ହେବା   ପରାୟେ ଅଟଳ

         ଧୈର୍ଯ୍ୟ ତୁମ୍ଭମାନଙ୍କର । 

                 ଦୃଢ଼ ହୃଦର, 

         ହୀନ ହେଲା କିପ୍ରକାର ? 

* 

(୪୦) 

ଆକୁଳେ ଆସିଛ    ମହେନ୍ଦ୍ର-ପ୍ରମୁଖ 

         ସ୍ବର୍ବାସୀ ସର୍ବ ଅମର, 

କହ ତ, ତ୍ରିଲୋକ- ବିଜୟୀ ତାରକ 

           ଅସୁରପତି ତୁମ୍ଭର । 

               ବିରୋଧ କରି, 

         ନେଲା କି ବୈଭବ ହରି ? 

* 

(୪୧) 

ଦୈତ୍ୟ-ପରାଭବ   ରୋଧିବାକୁ ଶକ୍ତି 

         ରହିଛି ଏକା ମୋଠାରେ, 

ଦାବାନଳ ବନ  ଦହିଲେ ସେ ଘୋର 

          ବିପତ୍ତି ବିନାଶିବାରେ । 

                ମହାଜଳଦ, 

         ବିନା କେ ଅନ୍ୟ ଫଳଦ ?'  

* 

(୪୨) 

କନ୍ଦରପ-ରିପୁ        କହନ୍ତେ ଏପରି 

        ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ଦେବଗଣର, 

ନୟନ ଆନନ୍ଦ- ଲୋତକେ ପୂରିଲା, 

         ଆଶ୍ବସ୍ତ ହେଲେ ସତ୍ବର । 

                ଆଗତ ସୁଖେ,  

         ଶିରୀ ବିକଶିଲା ମୁଖେ ।। 

* 

(୪୩) 

ଶିବଙ୍କ ବଚନ       ଅନ୍ତେ ସମୁଚିତ 

       କାଳ ଭାବି ମାନସରେ, 

ନିବେଦିବା ଲାଗି  ଆରମ୍ଭିଲେ ଇନ୍ଦ୍ର, 

         ଉପଯୁକ୍ତ ଅବସରେ । 

                କଥିତ ଗିର,  

           ସଫଳ ହୁଏ ଅଚିର ।। 

* 

(୪୪) 

'ହେ ପ୍ରଭୋ ! ତୁମ୍ଭେ ତ ଅଜ୍ଞାନ-ତିମିର-

           ବିନାଶକ ଅନଶ୍ବର, 

ଚିର-ପ୍ରକାଶିତ      ଜ୍ଞାନ-ଦୀପେ ଭୂତ

          ଭବିଷ୍ୟ ବର୍ତ୍ତମାନର । 

                ଜାଣ ସରବ,  

            ସର୍ବଜ୍ଞ ନାମ ଏ ତବ ।। 

* 

(୪୫) 

ନିଜର କଠୋର     ଭୁଜବଳେ ସର୍ବ 

         ସୁର-ଅରାତି ସତ୍ବରେ, 

ସ୍ବର୍ଗ-ଅଧିପତି      ହୋଇ ବହିଷ୍କାର 

        କରିଲା ଏକା ଆମ୍ଭରେ । 

               ତୁମ୍ଭରେ ଜଣା,  

         ନୁହେ କିବା ଏ ଘଟଣା ? 

* 

(୪୬) 

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରସାଦେ   ଅମୋଘ ବର ସେ 

          ଲଭି ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଭୁଜରେ, 

ତ୍ରିଲୋକ ବିଜୟ   ପାଇଁ କରେ ଇଚ୍ଛା, 

        ମୋ ସହ ଅନ୍ୟ ଅମରେ । 

                ତୃଣ ସମାନ, 

           ସମସ୍ତଙ୍କୁ କରେ ଜ୍ଞାନ ।। 

* 

(୪୭) 

ହେ ଦେବେଶ ! ଆମ୍ଭ ସ୍ତୁତି ଉପାସନେ

         ତୋଷ ଲଭି ପ୍ରଜାପତି, 

କହିଅଛନ୍ତି ଯେ         କାମାରିଙ୍କ ସୁତ 

        ସୁରଲୋକ-ସେନାପତି । 

             ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧରେ, 

        ବଧିବେ ସେ ରକ୍ଷବରେ ।। 

* 

(୪୮) 

ଆହା ! ଆମ୍ଭେ ସୁରେ  ଲଭିଛୁଁ ଅଦ୍ୟାପି 

         ଦୈତ୍ୟଠାରୁ ବହୁ କ୍ଲେଶ, 

ଅସହ୍ୟ ଯାତନା        ଆହୁରି ହୃଦୟ- 

          ଶଲ୍ୟ ସଦୃଶ ଆଦେଶ । 

               ପାଳି ସମସ୍ତ, 

          ସହିଅଛୁଁ ହୋଇ ତ୍ରସ୍ତ ।। 

* 

(୪୯) 

ଗ୍ରୀଷ୍ମତାପେ କ୍ଲିଷ୍ଟ    ଓଷଧିଙ୍କୁ ଯଥା

         ନବାମ୍ବୁଦ ହର୍ଷଦାୟୀ, 

ଆମ୍ଭ ପ୍ରତୀକ୍ଷିତ    ତଥା ତୁମ୍ଭ ସୁତ, 

      ସେନାପତି ହେବା ପାଇଁ ।

             ତାଙ୍କୁ ଆଦେଶ, 

       ନିଜେ ଦିଅ ହେ ମହେଶ ! ।। 

* 

(୫୦) 

ତ୍ରିଭୁବନଲକ୍ଷ୍ମୀ-        ହୃଦ-ଶଲ୍ୟରୂପ

        ଦୈତ୍ୟ ସଙ୍ଗେ ରଣ କରି, 

ସମୂଳେ ତାହାରେ ନାଶିବେ ସେନାନୀ

           ପ୍ରିୟ ତନୟ ତୁମ୍ଭରି । 

               କ୍ଲେଶ-ନିକର, 

           ଦୂର କରିବେ ଆମ୍ଭର ।। 

* 

(୫୧)

ପ୍ରଭୋ ! ମହାଯୁଦ୍ଧେ   ତବ ନନ୍ଦନଙ୍କ 

            ଶାଣିତ ଶସ୍ତ୍ରେ ସକଳ, 

ଦୈତ୍ୟ-ଶିରରାଶି   ଲୋଟନ୍ତେ ହୁଅନ୍ତୁ 

           ରାକ୍ଷସୀଙ୍କର ବିକଳ । 

              ବିଳାପେ ଭରା,  

           ଦଶ ଦିଶାଏ ମୁଖରା ।। 

* 

(୫୨) 

ଦୈତ୍ୟଙ୍କୁ କରନ୍ତେ    ରଣେ ପଶୁବଳି  

           ପ୍ରିୟ ନନ୍ଦନ ତୁମ୍ଭର, 

ଏହି ସୁରବର୍ଗ          ସ୍ବର୍ଗର ବନ୍ଦିନୀ 

           ସୁନ୍ଦରୀ ଅମରୀଙ୍କର । 

               ପ୍ରିୟ ବେଣୀକି, 

           ମୋକ୍ଷ କରିବେ ଏଣିକି ।।' 

* 

(୫୩) 

ବାସବ-ବଚନ      ଶୁଣି ତ୍ରିଲୋଚନ 

      ଦୈତ୍ୟରାଜ-ଅତ୍ୟାଚାରେ, 

କ୍ରୁଦ୍ଧ ହେଲେ ପୁଣି   ଦେବଗଣ ପ୍ରତି 

       ସୁଦୟା ବହି ସେଠାରେ । 

                ପ୍ରଭୁ ଶଙ୍କର, 

          ବ୍ୟକତ କଲେ ସତ୍ବର ।। 

* 

(୫୪) 

'ହେ ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ସୁରଗଣ ! ତୁମ୍ଭେମାନେ 

           ଶୁଣ ବଚନ ମୋହର, 

ନିଜେ ମୁଁ ଶଙ୍କର     ପୁତ୍ରାଦି ସଙ୍ଗତେ 

          ତୁମ୍ଭରି ଦେବକାର୍ଯ୍ୟର । 

                ସିଦ୍ଧି ନିମିତ୍ତ, 

            ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛି ନିଶ୍ଚିତ ।। 

* 

(୫୫) 

ପୂର୍ବେ ମୁହିଁ ଚିତ୍ତ     ସଂଯମି ସମାଧି-

         ଲୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଜାଣ, 

ଉମା ସଙ୍ଗେ କଲି    ବିବାହ ସମ୍ପନ୍ନ 

         ତୁମ୍ଭ ଅରାତିର ପ୍ରାଣ । 

               ଆମ୍ଭ ତନୟ, 

         ହରିବ ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ ।। 

* 

(୫୬) 

ଏଣୁ ଏ କାର୍ଯ୍ୟର  ସିଦ୍ଧି-ପ୍ରଦାୟକ 

          କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କୁ ନିଜରି, 

ସେନାପତି କରି    ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ବିନାଶି 

          ସୁରବୃନ୍ଦ ସଙ୍ଗେ ଧରି । 

               ସ୍ବର୍ଗ ବୈଭବ, 

          ଭୋଗ କରନ୍ତୁ ବାସବ ।।'  

* 

(୫୭) 

ମହେଶ ଏପରି     କହି ଘୋର ଯୁଦ୍ଧ- 

          ଉତ୍ସବରେ ଉତ୍ସାହିତ, 

ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ବୋଇଲେ, 'ଯାଅ ହେ କୁମାର ! 

            ଦେବତାଙ୍କର ଅହିତ । 

                ଦୈତ୍ୟନିକର, 

          ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧେ ନାଶ କର  ।।' 

* 

(୫୮) 

ବୀର କାର୍ତ୍ତିକେୟ   ପିତ୍ରାଦେଶ ନତ 

        ମସ୍ତକେ କଲେ ସ୍ବୀକାର, 

ପିତୃଭକ୍ତଙ୍କର          ସର୍ବଥା ପରମ 

         ଧର୍ମ ଅଟେ ଏପ୍ରକାର । 

               ପିତୃ-ବଚନ, 

          କରନ୍ତି ସଦା ପାଳନ ।। 

* 

(୫୯) 

ତନୟ ଅଗ୍ରତେ        ରଣବିଧି ସର୍ବ 

          ବୁଝାଇଲେ ଶୂଳପାଣି, 

ପାର୍ବତୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ  ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ,  

         ପୁତ୍ରର ବୀରତ୍ୱ ଜାଣି । 

               ବୀରପ୍ରସୂ କେ, 

        ନ ଲଭେ ଆନନ୍ଦ ବୁକେ ? 

* 

(୬୦) 

ବଳଶାଳୀ-ରକ୍ଷ-    କାମିନୀ-ନୟନ- 

          ଅଞ୍ଜନ-ଭଞ୍ଜନକାରୀ, 

ବିଶ୍ବର ଅଭୟ-   ଦାତା ଶ୍ରେଷ୍ଠବୀର

         କୁମାରଙ୍କୁ ବଜ୍ରଧାରୀ । 

               ଲଭି ବହନ,

      ଆନନ୍ଦେ ହେଲେ ମଗନ ।। 

ସଂସାର ମଧ୍ୟରେ      ରହିଅଛି କେଉଁ 

         ଜନ ଯେହୁ ଆପଣାର, 

ଅଭିଳାଷ ସିଦ୍ଧ    ହୋଇଲେ ନିଶ୍ଚିତେ  

          ଆନନ୍ଦ ଲଭି ଅପାର । 

               ହୃଦୟେ ମତ୍ତ, 

        ନୋହି ରହିପାରେ ସତ ? 

* 

(୬୧)

(ଅନୁବାଦକୀୟ ଉପସଂହାର) 

କାଳିଦାସ-କୃତ        କୁମାରସମ୍ଭବ 

         ଦ୍ବାଦଶ ସରଗ ଏ ତ,  

କୁମାରଙ୍କ ସେନା-     ପତିତ୍ବ ଗ୍ରହଣ 

         ଷାଠିଏ ପଦେ ବର୍ଣ୍ଣିତ । 

              ଏ ଭାଷାନ୍ତର, 

        ମେହେର ହରେକୃଷ୍ଣର ।। 

                  ***** 

Related Links : 

----------
Kumarasambhava: Canto-11 : Odia Version:

https://hkmeher.blogspot.com/2026/10/kumarasambhava-canto-11-odia-version-by.html 

* 
Kumarasambhava : Canto-12 : Odia Version: 
https://hkmeher.blogspot.com/2026/10/kumarasambhava-kavya-canto-12-odia.html 

**** 

Kumarasambhava: Cantos 11 and 12 : All Scanned Pages: 

Facebook Link : 
https://www.facebook.com/share/p/19ktacSEas/ 

****
Kumarasambhava: Odia Version: ALL COMPILED :
https://hkmeher.blogspot.com/2016/02/kumara-sambhava-kavya-odia-version.html 

*****