Adhunika Bhasha-Sanskara
(Original Oriya Hāsya Vyangya Kavitā)
By : Dr. Harekrishna Meher
- - - - - - - - - - - - - - - - - -
(This Poem bears a sense of humour and satire regarding
some unnecessary and futile attempts made by some so-called scholars
for reformation of Oriya alphabet, language and usage.)
= = = = = = = = = = = =
आधुनिक भाषा संस्कार
(ओड़िआ हास्य व्यङ्ग्य कविता)
· डॉ. हरेकृष्ण मेहेर
= = = = = =
(For convenience of general readers, Oriya letters
have been shown in Devanāgarī script.)
= = = = = = = = = =
श्रीहरिङ्क जिज्ञासारे उत्तरिले देबऋषि
सप्रणति बिनय बचने,
“हे प्रभो ! तुम निर्देशे सबुबेळे
तत्पर मुँ ए बिश्व-भुबने ।
भ्रमुँ भ्रमुँ पहञ्चिलि सुप्रसिद्ध उत्कळ राइजे,
तुमे य़हिँ जगन्नाथ दारुब्रह्म
श्रीपुरुषोत्तम रूपे करिअछ बिजे ॥
उत्कृष्ट कळा साहित्य संस्कृतिर देश ए बिराट,
आधुनिकतार नामे एबे किन्तु अनेक बिभ्राट ।
बाजनीतिर डिण्डिम बाजे निति, गर्जे घड़घड़,
कळा नामे कळा कार्य़्य केते केते,
रहिछन्ति कळाकार एथि बड़ बड़ ॥
चालिअछि अपरूप साहित्यर महारस केळि ;
हातीर पिठिरे बाघ बसिअछि गर्बे,
बाघर पिठिरे बसि मेएँ मेएँ करुअछि छेळि ।
भाषार संस्कार नामे दळे महापण्डित अतर्च्छा,
बिकृत छाञ्चे ओड़िआ लेखिबाकु भिड़ि निज कच्छा
मध्ये मध्ये टुङ्गारन्ति मुण्ड,
देखाइ बड़पण्डाङ्क सदर्प पाहुण्ड ।
बाटमारणा चालिछि अर्थ सह पदार्थर
आश्चर्य़्यर कथा नुहे बहु कार्य़्याळये,
भाषा-बिभागरु पुणि बर्ण्णर बाट-मारणा
देखि मन मज्जिला बिस्मये ॥
‘ य़ुक्ताक्षर केते पूर्ण्ण लुप्त करि बर्ण्ण-माळिकारु,
शून्य अनुस्वार य़ोगे ता भरणा करिबा सुचारु ।
तालब्य ‘श’ मूर्द्धन्य ‘ष’ बहिष्कृत करि तार स्थाने,
दन्त्य ‘स’ लेखिबा एबे आधुनिक संस्कार बिधाने ।
‘ब’ ‘व’ दुइ बर्ण्ण मध्युँ ‘व’ कु निर्बासे पठाइ
केबळ बर्ग्य ‘ब’ रखि चळाइबा काम ;
‘जाग’ ‘य़ाग’ सम करि रखिय़िबा कीरति सुनाम ।
पाणिनिङ्कु पाणि पिआइबा
ब्याकरण अकारण ता नियम सबु गुळि मार,
समस्ते लेखिबे आम्भे य़ेमन्त लेखिबा,
बर्ण्णधार आम्भे परा भाषा-कर्ण्णधार ॥’ –
एमन्त बिचारि थोके सम्बादपत्र-मानङ्के
लम्बा लेखा कुन्थिले अनेक ;
किन्तु आउ दळे तहिँ चिन्ता करि
य़थासाध्य मन्थिले बिबेक ।।
लोके एहिपरि निज भाषा प्रति कले ब्यभिचार,
‘दाश’ ‘दास’, ‘आशु’ ‘आसु’, ‘बश’ ‘बस’
न थिबटि भेदर बिचार ।
‘अश्व' माने ‘अस्व’ हेबे, ‘ज्वर’माने ‘ज्बर' हेबे,
‘शङ्कर’ ‘सङ्कर’ हेबे, ‘श्वजन' ‘स्वजन’ हेबे,
‘अक्ष’माने ‘अक्स’ हेबे, ‘बक्ष’माने ‘बक्स’ हेबे,
‘इंलण्ड’ परि ‘पण्डा’माने ‘पङ्ग्ड़ा’ हेबे,
‘लण्डा’माने ‘लङ्ग्ड़ा’ हेबे,
शून्यमाने घूरुथिबे नयन आगरे ;
ए दशारे बर्ण्णराशि ‘भाषि भाषि’ ‘भासि भासि’
झासिबे निज सर्बाङ्ग बङ्गोपसागरे ।
साहित्य-भण्डारे देखि भाण्डामि एमन्त,
स्थान तेजि अर्थमाने हेबे हन्तसन्त ॥’
एहा चिन्ति लक्ष्य भेदि
भाषार सुरक्षा लागि सफळाबकाशे,
बहु प्रतिबाद-पक्षी टाण थण्टे
उड़िले से ओड़िशा-आकाशे ।
देखि ताहा उद्दाम से आधुनिक-संस्कारी पण्डिते,
अपचेष्टा पण्ड जाणि बसिगले
मुण्ड जाकि य़ेसने लण्डिते ॥”
*
प्रश्न कले बिष्णु पुणि,
“ हे भकत-शिरोमणि !
एइटा त भारतीङ्क व्यापार बिभाग;
ताङ्क दायित्वरे ताहा थिला किन्तु
कले कि से पद परित्याग ?”
निबेदिले सुर-मुनि,
“ कि बर्ण्णिबि आहे बिश्वप्राण !
रक्षक भक्षक हेले समाजर हेब कि कल्याण ?
भारती-देबीङ्क गढ़ि अशालीन आधुनिका मूर्त्ति
आधुनिक भक्त केते करुछन्ति फुर्त्ति,
नाम-मात्र पूजा समारोहे ;
चिन्तित होइले तहिँ देबी स्वयं मोहे ।
बोइले – ‘छाड़िलि एहि भाषार ब्यापार,
बिशृङ्खळा सबु क्षेत्रे हेला सीमा पार ।
आजि सबु कळुषित अहमिका-भरा कुसंस्कारे,
बस्तुबादी ए मणिष निज रूप चिह्नि बि न पारे ।
भाषा साहित्य संस्कृति देशर गौरब ;
ताहारि दूषण पाइँ अपचेष्टा करुछि मानब ।
ओड़िआ अण-ओड़िआ थिले केते ओड़िशार सुय़ोग्य सन्तान,
स्वतन्त्र प्रदेश गढ़ि भाषार सुरक्षा करि
रखिगले ओड़िआ सम्मान ।
आजि किन्तु ओड़िआङ्क दायाद कि नेइछन्ति दीक्षा,
भाषा-मर्य़्यादा हरणे
निज राज्ये दिअन्ति कि शिक्षा ?
साहसी कळिङ्ग बीरे नुहन्ति बाळुङ्गा;
बिकळाङ्ग करुछन्ति मातृभाषा किपाँ
ए कि नीति निज घर-भङ्गा ?
तथापि मो उपासके रहिछन्ति,
म्लान हेब नाहिँ केबे भाषार महत्त्व ।
सेमानङ्क हस्ते कलि न्यस्त सेहि साहित्यर तत्त्व’ ॥”
देबर्षि-बदनुँ शुणि स्वस्ति-बाणी एते
आश्वस्ति लभिले तहिँ प्रभु भगबान ।
ब्यकत कले सुमने, “ हे भकत-बर !
य़ाहा हेउ उत्कळर रहिछि सम्मान ।
शिक्षित सभ्य बोलाइ आजिर ए मणिष-समाज,
अनेक अकार्य़्य पछे करुथाउ
मानसरु तेजि सर्ब लाज ।
मो नामे अण्डा-दोकान, मद्याशाळा, चपल-बिपणी
इच्छामते खोलु पछे,
तार किछि गुरुत्व न गणि,
सहिय़िबि सकळ दुर्नाम ।
पप्-नामे पाप-नृत्ये डिआँडेइँ
थोके किछि करन्तु ब्यायाम ॥
राधाकृष्ण-प्रेम नामे
मनइच्छा नाना अशाळीन
गीत प्रसारि हुअन्तु
आउ केते महानन्दे लीन ।
पुरस्कार आशे बहु चालिथाउ साहित्यिक हाट,
देखि ए घटणामान हेउथाउ मानस उच्चाट ।
तथापि बिद्यार्थीबृन्द न हुड़न्तु बाट,
भाषा साहित्य रक्षणे दक्ष थाउ सारस्वत थाट ॥
भाषार मर्य़्यादा क्षुण्ण न हेउ ए
आधुनिक मानव जगते,
उत्कळरे भारतीय संस्कृतिर
सुप्रतिष्ठा रहिब निरते ।
कळिय़ुगर महिमा देखि देखि
दारु-देहे करुछि प्रतीक्षा ।
य़थासमये नेबि मुँ महाकाळ अबतार दीक्षा ॥”
तहुँ श्रीमुखे उच्चारि
‘जय नारायण जय’ बाणी,
प्रणमि प्रभु-चरणे
नेले मुनि उल्लासे मेलाणि ॥
= = = = = = = = = = = = = = = = = =
(This Poem was presented in ‘Hasya –Vyangya Kavi SammilanI’
of Kalahandi Utsav on 15-1-2003 and Included in the Book
“Hāsya Vyangya Kavitā Sankalana”, Kalahandi Utsav-2003, Bhawanipatna.
(Original Oriya Hāsya Vyangya Kavitā)
By : Dr. Harekrishna Meher
- - - - - - - - - - - - - - - - - -
(This Poem bears a sense of humour and satire regarding
some unnecessary and futile attempts made by some so-called scholars
for reformation of Oriya alphabet, language and usage.)
= = = = = = = = = = = =
आधुनिक भाषा संस्कार
(ओड़िआ हास्य व्यङ्ग्य कविता)
· डॉ. हरेकृष्ण मेहेर
= = = = = =
(For convenience of general readers, Oriya letters
have been shown in Devanāgarī script.)
= = = = = = = = = =
श्रीहरिङ्क जिज्ञासारे उत्तरिले देबऋषि
सप्रणति बिनय बचने,
“हे प्रभो ! तुम निर्देशे सबुबेळे
तत्पर मुँ ए बिश्व-भुबने ।
भ्रमुँ भ्रमुँ पहञ्चिलि सुप्रसिद्ध उत्कळ राइजे,
तुमे य़हिँ जगन्नाथ दारुब्रह्म
श्रीपुरुषोत्तम रूपे करिअछ बिजे ॥
उत्कृष्ट कळा साहित्य संस्कृतिर देश ए बिराट,
आधुनिकतार नामे एबे किन्तु अनेक बिभ्राट ।
बाजनीतिर डिण्डिम बाजे निति, गर्जे घड़घड़,
कळा नामे कळा कार्य़्य केते केते,
रहिछन्ति कळाकार एथि बड़ बड़ ॥
चालिअछि अपरूप साहित्यर महारस केळि ;
हातीर पिठिरे बाघ बसिअछि गर्बे,
बाघर पिठिरे बसि मेएँ मेएँ करुअछि छेळि ।
भाषार संस्कार नामे दळे महापण्डित अतर्च्छा,
बिकृत छाञ्चे ओड़िआ लेखिबाकु भिड़ि निज कच्छा
मध्ये मध्ये टुङ्गारन्ति मुण्ड,
देखाइ बड़पण्डाङ्क सदर्प पाहुण्ड ।
बाटमारणा चालिछि अर्थ सह पदार्थर
आश्चर्य़्यर कथा नुहे बहु कार्य़्याळये,
भाषा-बिभागरु पुणि बर्ण्णर बाट-मारणा
देखि मन मज्जिला बिस्मये ॥
‘ य़ुक्ताक्षर केते पूर्ण्ण लुप्त करि बर्ण्ण-माळिकारु,
शून्य अनुस्वार य़ोगे ता भरणा करिबा सुचारु ।
तालब्य ‘श’ मूर्द्धन्य ‘ष’ बहिष्कृत करि तार स्थाने,
दन्त्य ‘स’ लेखिबा एबे आधुनिक संस्कार बिधाने ।
‘ब’ ‘व’ दुइ बर्ण्ण मध्युँ ‘व’ कु निर्बासे पठाइ
केबळ बर्ग्य ‘ब’ रखि चळाइबा काम ;
‘जाग’ ‘य़ाग’ सम करि रखिय़िबा कीरति सुनाम ।
पाणिनिङ्कु पाणि पिआइबा
ब्याकरण अकारण ता नियम सबु गुळि मार,
समस्ते लेखिबे आम्भे य़ेमन्त लेखिबा,
बर्ण्णधार आम्भे परा भाषा-कर्ण्णधार ॥’ –
एमन्त बिचारि थोके सम्बादपत्र-मानङ्के
लम्बा लेखा कुन्थिले अनेक ;
किन्तु आउ दळे तहिँ चिन्ता करि
य़थासाध्य मन्थिले बिबेक ।।
लोके एहिपरि निज भाषा प्रति कले ब्यभिचार,
‘दाश’ ‘दास’, ‘आशु’ ‘आसु’, ‘बश’ ‘बस’
न थिबटि भेदर बिचार ।
‘अश्व' माने ‘अस्व’ हेबे, ‘ज्वर’माने ‘ज्बर' हेबे,
‘शङ्कर’ ‘सङ्कर’ हेबे, ‘श्वजन' ‘स्वजन’ हेबे,
‘अक्ष’माने ‘अक्स’ हेबे, ‘बक्ष’माने ‘बक्स’ हेबे,
‘इंलण्ड’ परि ‘पण्डा’माने ‘पङ्ग्ड़ा’ हेबे,
‘लण्डा’माने ‘लङ्ग्ड़ा’ हेबे,
शून्यमाने घूरुथिबे नयन आगरे ;
ए दशारे बर्ण्णराशि ‘भाषि भाषि’ ‘भासि भासि’
झासिबे निज सर्बाङ्ग बङ्गोपसागरे ।
साहित्य-भण्डारे देखि भाण्डामि एमन्त,
स्थान तेजि अर्थमाने हेबे हन्तसन्त ॥’
एहा चिन्ति लक्ष्य भेदि
भाषार सुरक्षा लागि सफळाबकाशे,
बहु प्रतिबाद-पक्षी टाण थण्टे
उड़िले से ओड़िशा-आकाशे ।
देखि ताहा उद्दाम से आधुनिक-संस्कारी पण्डिते,
अपचेष्टा पण्ड जाणि बसिगले
मुण्ड जाकि य़ेसने लण्डिते ॥”
*
प्रश्न कले बिष्णु पुणि,
“ हे भकत-शिरोमणि !
एइटा त भारतीङ्क व्यापार बिभाग;
ताङ्क दायित्वरे ताहा थिला किन्तु
कले कि से पद परित्याग ?”
निबेदिले सुर-मुनि,
“ कि बर्ण्णिबि आहे बिश्वप्राण !
रक्षक भक्षक हेले समाजर हेब कि कल्याण ?
भारती-देबीङ्क गढ़ि अशालीन आधुनिका मूर्त्ति
आधुनिक भक्त केते करुछन्ति फुर्त्ति,
नाम-मात्र पूजा समारोहे ;
चिन्तित होइले तहिँ देबी स्वयं मोहे ।
बोइले – ‘छाड़िलि एहि भाषार ब्यापार,
बिशृङ्खळा सबु क्षेत्रे हेला सीमा पार ।
आजि सबु कळुषित अहमिका-भरा कुसंस्कारे,
बस्तुबादी ए मणिष निज रूप चिह्नि बि न पारे ।
भाषा साहित्य संस्कृति देशर गौरब ;
ताहारि दूषण पाइँ अपचेष्टा करुछि मानब ।
ओड़िआ अण-ओड़िआ थिले केते ओड़िशार सुय़ोग्य सन्तान,
स्वतन्त्र प्रदेश गढ़ि भाषार सुरक्षा करि
रखिगले ओड़िआ सम्मान ।
आजि किन्तु ओड़िआङ्क दायाद कि नेइछन्ति दीक्षा,
भाषा-मर्य़्यादा हरणे
निज राज्ये दिअन्ति कि शिक्षा ?
साहसी कळिङ्ग बीरे नुहन्ति बाळुङ्गा;
बिकळाङ्ग करुछन्ति मातृभाषा किपाँ
ए कि नीति निज घर-भङ्गा ?
तथापि मो उपासके रहिछन्ति,
म्लान हेब नाहिँ केबे भाषार महत्त्व ।
सेमानङ्क हस्ते कलि न्यस्त सेहि साहित्यर तत्त्व’ ॥”
देबर्षि-बदनुँ शुणि स्वस्ति-बाणी एते
आश्वस्ति लभिले तहिँ प्रभु भगबान ।
ब्यकत कले सुमने, “ हे भकत-बर !
य़ाहा हेउ उत्कळर रहिछि सम्मान ।
शिक्षित सभ्य बोलाइ आजिर ए मणिष-समाज,
अनेक अकार्य़्य पछे करुथाउ
मानसरु तेजि सर्ब लाज ।
मो नामे अण्डा-दोकान, मद्याशाळा, चपल-बिपणी
इच्छामते खोलु पछे,
तार किछि गुरुत्व न गणि,
सहिय़िबि सकळ दुर्नाम ।
पप्-नामे पाप-नृत्ये डिआँडेइँ
थोके किछि करन्तु ब्यायाम ॥
राधाकृष्ण-प्रेम नामे
मनइच्छा नाना अशाळीन
गीत प्रसारि हुअन्तु
आउ केते महानन्दे लीन ।
पुरस्कार आशे बहु चालिथाउ साहित्यिक हाट,
देखि ए घटणामान हेउथाउ मानस उच्चाट ।
तथापि बिद्यार्थीबृन्द न हुड़न्तु बाट,
भाषा साहित्य रक्षणे दक्ष थाउ सारस्वत थाट ॥
भाषार मर्य़्यादा क्षुण्ण न हेउ ए
आधुनिक मानव जगते,
उत्कळरे भारतीय संस्कृतिर
सुप्रतिष्ठा रहिब निरते ।
कळिय़ुगर महिमा देखि देखि
दारु-देहे करुछि प्रतीक्षा ।
य़थासमये नेबि मुँ महाकाळ अबतार दीक्षा ॥”
तहुँ श्रीमुखे उच्चारि
‘जय नारायण जय’ बाणी,
प्रणमि प्रभु-चरणे
नेले मुनि उल्लासे मेलाणि ॥
= = = = = = = = = = = = = = = = = =
(This Poem was presented in ‘Hasya –Vyangya Kavi SammilanI’
of Kalahandi Utsav on 15-1-2003 and Included in the Book
“Hāsya Vyangya Kavitā Sankalana”, Kalahandi Utsav-2003, Bhawanipatna.
*
Also Published in “Rutambharā”, Kavita Special- 4, January-June 2005, Jajpur, Orissa.)
* * * *
Also Published in “Rutambharā”, Kavita Special- 4, January-June 2005, Jajpur, Orissa.)
* * * *
Included in
Kavitavali-Madhuri (Anthology of Odia Poems) : କବିତାବଳୀ-ମାଧୁରୀ :
https://hkmeher.blogspot.com/2026/04/l-kavitavali-anthology-of-odia-poems-by.html
-----
Biodata: Web Version:
https://hkmeher.blogspot.com/2012/06/brief-biodata-english-dr-harekrishna.html?m=0
*****





1 comment:
This is a very informative blog about the German Language Course in Delhi / NCR. Learning German can be a great opportunity for students, working professionals, and anyone planning to study or work in Germany. I really liked how the blog explains the importance of learning German and the benefits of joining a professional language course. The information is simple, useful, and easy to understand. A good German language course can help learners improve their speaking, reading, writing, and listening skills. Thank you for sharing such valuable information. This blog is definitely helpful for people looking to learn German in Delhi NCR.
Graphic Designing course in Delhi NCR
Best Interior Designing institute in Delhi NCR
German Language course in delhi / NCR
Post a Comment