Monday, September 25, 2017

Complete Odia Version: ‘Meghaduta’ : Purva-Megha (2): Dr. Harekrishna Meher

‘Meghaduta’
Original Sanskrit Kavya by : Poet Kalidasa
*
Complete Odia Metrical Translation by :
Dr. Harekrishna Meher
*
Published in ‘Bartika’, Odia Literary Quarterly,
October-December 2017, Dashahara Puja Special Issue, 
Pages 690-728, 
Dasarathapur, Jajpur, Odisha.
*
(Translation done in 1973)
= = = = = = = = =

Complete Meghaduta Odia Version :
Link :
= = = = = = = = =
मेघदूत
मूल संस्कृत काव्य : महाकवि कालिदास
ओड़िआ पद्यानुवाद (म-आद्यानुप्रास): डॉ. हरेकृष्ण मेहेर

= = = = = = = = = 
मेघदूत : पूर्वमेघ 
Meghaduta : Part-1: Purva-Megha (2)
Verses 23- 66 
= = = = = = = = = 
(२३)
मो कान्ता पाइँ      शीघ्र य़िबारे
इच्छा कलेबि
तुमे एकाळे,
मणुछि, तुमरि        बिळम्ब हेब
कुटज-बासित
अद्रिमाळे ।
मयूरे हरषे              अश्रु बरषि
प्रकाशिबे मधु
केका-बचन,
मानना ताङ्क   स्वीकारि झटति
य़िबार चेष्टा
  करिब घन ! ॥
*
(२४)
मिळिब तापरे         दशार्ण्ण देशे
दिनाकेते थिबे
मराळगण,
मधुर जम्बु          फळ पाचिबारु
बनसीमा तार
श्यामबरण ।
मुकुळिथिबारु        केतकी कुसुम
उपबन-बेढ़ा
दिशे पाण्डुर शोभन,
मौकुळि केते         नीड़ रचिबारु
गहळ सकळ
  ग्रामतरु सह सदन ॥
*
(२५)
मुख्य ता पुरी        बिदिशा नामरे
राजधानी से त सुबिदित,
महीरे ताहारि           य़श चौदिगे
बिस्तृत ।
मथित मनरे           सेथिरे लभिब
तुमे बिळासीर
फळ सारा,
माति चञ्चळ             लहरीरे बहे
बेत्रबतीर
  जळधारा ।
मञ्जुळ भूरु             य़ोगे कुञ्चित
चित्तहर,
मुख चुम्बिबा           पराये तुमे हे
अम्बुधर !
मन्द्रे गरजि  तार तीरे
 मज्जि रहिब रस-नीरे ॥
*
(२६)
मेण्टाइब हे  नीरद ! तुम,
मार्गचळन-जनित सर्ब परिश्रम ।
मिळि तहिँ नीच पर्बते,
मेळ तब लभि          प्रफुल्ल नीप
फुले पुलकित हेब सते ।
महीधर से त         प्रकाशित करे
बिमोहन,
मदन-रङ्क             य़ुबाजनङ्क
उन्मादभरा य़ौबन ।
मञ्जिकागण           सङ्गते केळि
रचिबा समये
तनु-लेपित,
मधुर सुबास           अङ्ग-रागरे
शिळागृह तार
सुगन्धित ॥
*
(२७)
मद्रे अळप बिश्राम सारि अद्रिरे,
मिळिब हे ! बन-नदी तीरे ।
मञ्जुळ य़ूई         कुसुम-कळिका
बिकशिथिब ता
उपबने,
मृदु नीरकण          सिञ्चिब तहिँ
उल्लास देइ
अपघने ।
माळिनीमाने त     फुल तोळुथिबे
सङ्गे होइब
परिचित,
मुखे ताङ्करि        तुमरि शीतळ
छाया देइ केते
मुहूरत ।
मार्जना-फळे          कपोळ-य़ु्गरु
घर्म-सलिळ बारबार,
मउळिथिबटि         खरताप य़ोगे
कर्ण्णकमळ ताङ्कर ।
मुदिर हे ! तुमे  तहुँ निजर,
मार्गरे हेब  अग्रसर ॥
*
(२८)
मार्ग तुमरि  य़िब अबश्य  बङ्काइ
उत्तर दिग
अभिमुखे गले बढ़ि,
मानस तेबे बि रखिब निजर मज्जाइ
उज्जयिनीर
उच्च सउधे चढ़ि ।
मारिब दामिनी      सेकाळे चकिते
कामिनीगण,
मुग्‌ध चपळ          चाहाँणीरे तहिँ
करिबे तुमकु निरीक्षण ।
मने अनुभब                करिब हर्ष
दरशन लभि
ताहाङ्कर,
मेघ ! ता नोहिले        तुमरि जन्म
मोघ हेला बोलि
चित्ते धर ॥
*
(२९)
मार्गे रहिछि          प्रिय-बान्धबी
निर्बिन्ध्या य़े सरिता,
मिळिब उषते          तार सङ्गते
तुमरे से भाब-भरिता ।
मेखळा रचित ताहारि,
मधु कळरबे            मज्जित खग-
पङ्कति जळबिहारी ।
मन्दे मन्दे                निक्वण शुभे
मर्म-मोदन
चपळ ऊर्मि-दोळने,
मुग्‌धकारक         अङ्ग-छबि ता
बहुछि पाषाणे
खसि चञ्चळे य़तने ।
मञ्जुळ जळा-        बर्त्त-नाभिकि
देखाए तुमरि आगरे ।
मज्जित हेब          जीमूत हे ! तुमे
रस तार घेनि भितरे ।
महिळाए य़ेते         भाबभङ्गीकि
देखाइथान्ति प्रियठारे,
मोहिनी ताङ्क          प्रेमर प्रथम
भाषा अटइ ए संसारे ॥
*
(३०)
मेघ हे ! भेटिब          सिन्धु तटिनी
अटइ तुमरि बान्धबी,
मूरति बहिछि        क्षीण नीरधारा
एकबेणी परा तार छबि ।
मोद नाहिँ तार          हृदये तुमरि
दीर्घ बिरहे
बर्त्तमान,
म्लान तनु दिशे        तीर-पादपरु
पड़िले शुष्क
पत्रमान ।
महाभाग तुमे       बिरहिणी से त
प्रकाशइ सउभाग्य तब,
मेघ ! से उपाय        करिब य़ेपरि
क्षीणता ताहार दूर होइब ॥
*
(३१)
मेघ ! य़े देशरे            बत्स-नरेश
उदयनङ्क काहाणी,
मानस रञ्जि               ग्रामर बृद्ध
गण थाआन्ति बखाणि ।
मिळिब य़ाइ से अबन्तीरे,
मोदभरे तहुँ             पहञ्चिब ता
राजधानीरे ।
मुहिँ पूर्बरु सूचना देइछि ताहारि,
महिमाशाळिनी      शिरी-उज्ज्वळा
उज्जयिनी से नगरी ।
महाआनन्दे                सुकृतीबृन्द
स्वर्गपुरीरे
सुखभोग कला परे,
मान्द्य भजिला           तहिँ सञ्चित
आपणा पुण्य 
 फळ य़थासमयरे । 
मर्त्त्यभुबन              करिले प्रत्त्या-
बर्त्तन य़ेतेबेळे,
महानुभब से            निज अबशेष
अळप पुण्यबळे ।
मने हुए सते,               स्वर्गर एक
दीप्त खण्ड आणिले घेनि,
महीयसी पुरी          अटइ से परा
उज्जयिनी ॥
*
(३२)
महकपूरित         शिप्रा नदीर
पबन,
मन्द-मन्द         बहे उषाकाळे
हे घन !
मदिर सरस       बिरुत सारस
पन्तिर,
मुदे करइ से           चतुर्दिगरे
बिस्तार ।
मञ्जु बिकच       कञ्ज-राजिर
सुरभि सह,
मित्रता करि     प्रसरिय़ाए से
कि महमह ।
मरुत परश      करिले शरीर,
मने उल्लास   जगाए सधीर ।
महिळाङ्कर           मन्मथ-केळि-
खेद करिथाए निबारण,
मधुर बाक्ये          तोषामोदकारी
प्रेमिक तुल्य समीरण ॥
*
(३३)
‘महासेन राजा          प्रद्योत थिले
सुबिदित एहि धामरे,
ममता-पात्री            थिले सुपुत्री
बासबदत्ता नामरे ।
मोहित हृदये           एथि उदयन
बत्सदेशर नरेश,
मनोरमा राज-      कुमारीङ्कि त
हरि घेनिगले स्वदेश ।
महाधातुमय             ताळ-बृक्षर
कानन,
महीपतिङ्क        थिला एथि केड़े
शोभन ।
मदे उद्धत मातङ्ग नळगिरि नामे,
महाउत्पात        रचिथिला एथि
स्तम्भ उपाड़ि संभ्रमे ।’
मित्र अतिथि         आगमिले एथि
अभिज्ञ लोके बहु सरागे,
मनोरञ्जन              करिथाआन्ति
बखाणि एसबु ताङ्क आगे ॥
*
(३४)
मुक्त बिपणी-           माळे सज्जित
रहिछि उज्जयिनीर,
मुकुता कम्बु             शम्बुक आदि
कोटिकोटि केते रुचिर ।
मूल्यबान य़े शुद्ध हार,
मध्यरे मणि-           गुटिका सुढळ
चमत्कार ।
मृदु तृण सम           श्यामळ-बरण
मरकत मणि अछि पूरि,
मयूख ताहार            ऊर्द्ध्वे झटके
अङ्कुरि ।
मझि बिपणीरे ताहारि,
मण्डित बहु प्रबाळ-खण्ड आहुरि ।
मने हुए प्रते             निरेखिले सबु
एहिरूपरे,
मात्र सलिळ             अबशेष अछि
रत्नाकरे ॥
*
(३५)
मूर्द्धज निज  गन्धदरब-धूपरे,
मार्जना करु            थिबे रमणीए
सज्जा बिरचि रूपरे ।
मार्गे बाहारि बातायनर,
मुदिर ! से धूप             पुष्ट करिब
तनु तुमर ।
मित्र-सेनेहे              सेतेबेळे तहिँ
सदन-पाळित सुकुमार,
मयूरबृन्द                  देबे आनन्दे
तुमकु नृत्य उपहार ।
महके सुमन-              गन्ध प्रसरि
बिशाळ सौध-समूहरे,
मृदुळा रमणी-          चरण-अळता
चिह्न तहिँरे मन हरे ।
मेघ ! एहिपरि           उज्जयिनीर
शिरी-बैभब अबलोकि,
मोदभरे दूर             करिब निजर
मार्गजनित क्लान्तिकि ॥
*
(३६)
मिळिब तापरे          त्रिभुबन-गुरु
बन्दनीय,
महाकाळङ्क            पुण्य-धामरे
सुनिश्चय ।
मेचक तुमर           तनुरूप जाणि
प्रभु-कण्ठर
बर्ण्ण-सरि,
महादेबङ्क            गणमाने तहिँ
चाहिँबे तुमकु
आदर करि ।
मन्दे मन्दे                उद्यान करि
आन्दोळित,
मरुत बहइ             सरिता गन्ध-
बतीर गन्धे सञ्चाळित ।
महक आहरि नित्य खेळे,
मञ्जुळ नीळ           कञ्ज--पराग
पुञ्ज मेळे ।
माखि बिलेपन        तनुरे आपणा
नीरकेळिरता
तरुणीए,
मद्रे स्नाहान          कला बेळे से त
धीरे सुगन्ध
हरि निए ॥
*
(३७)
महाकाळङ्क          मन्दिरे पुणि
अन्य समये मिळिब,
मिहिर तुमर             नेत्र-गोचर
थिबाय़ाए तहिँ रहिब ।
महेशङ्कर            सान्ध्य पूजारे
प्रशंसनीय
बिरचि पटह-बाद्यनाद,
मन्द्रघोषर               अखण्ड फळ
अम्भोधर हे !
तुम्भे लभिब सुप्रसाद ॥
*
(३८)
मञ्जिकामाने          करुथिबे तहिँ
नर्त्तन,
मञ्जु-मेखळा       ध्वनि शुभुथिब
सय़तन ।
मोहुथिब मन  नृत्यकाळे,
मृदुळ पयर-भङ्गी ताळे ।
मणि-सुदीप्त            दण्ड-शोभित
चामर चाळने सबळ,
मनोरमाङ्क            सुकुमार कर
होइथिब तहिँ शिथिळ ।
मन्दे नबीन              सलिळबिन्दु
सिञ्चिब तुमे सेहि पाशे,
मनस्कार से             लभिबे तनुर
नखचिह्नरे उल्लासे ।
मिळिन्दमाळा         परि लम्बित
अपाङ्ग चाळि आपणार,
मुदिर ! तुमकु            अनुरागभरे
चाहिँबे निश्चे बारबार ॥
*
(३९)
महेश नृत्य                 आरम्भ कले
सेकाळे सद्य बिकशित,
मन्दार सुम              पराये सान्ध्य 
तेजे हेब तुमे रञ्जित ।
मातिबे आपणा           प्रिय ताण्डबे
उत्तोळि बाहु-तरु शिब,
मण्डळाकारे              तुमे ताङ्करि
चउपाशे लागि घेरिय़िब ।
महानटङ्क                   तनुरे आर्द्र
आबरण गज-चर्मर,
मनस्कामना पूर्त्ति होइब सत्वर ।
मेघ हे ! तुमरि          भक्तिकि तहिँ
समादरे,
मेनानन्दिनी             अनाइँ रहिबे
स्थिर निश्चळ लोचनरे ॥
*
(४०) 
महातमोमय             रजनीसमय
राजपथ तहिँ
नेत्रय़ुगळे न य़ाए देखा,
मार्ग तुमे त            बिजुळिर तेजे
चिह्नाइ देब 
कषटिरे य़था स्वर्ण्ण-रेखा ।
मनोज-आबेगे  सेहिसमये,
मज्जित होइ          अभिसारिकाए
य़ाउथिबे निज प्रिय-निळये ।
मन्द्रघोष न              करिब आबर
बर्षिब नाहिँ
तहिँ बारि,
मानसे ताङ्क            भय उपुजिब
अबळा सेमाने
 सुकुमारी ॥
*
(४१)
मोदे बहुबेळा        रचि नाना खेळा
य़ेबे तुम प्रिया
रम्या चपळा थकिय़िबे,
मेघ ! कौणसि                उच्च भबन
शिखे रहिय़िब
केते य़े कपोत शोइथिबे ।
मने तोष भरि          तहिँ बिभाबरी
बिताइब ।
मित्र उदय                 हेले अबशेष
पथ बाहि तुमे आगेइब ।
मित्रगणर                  कार्य़्यसाधने
प्रदानि अङ्गीकार,
मठ करन्ति              नाहिँ केबे जने
स्वपथे अग्रसर ॥
*
(४२)
मार्जिबे सेहि             प्रभात बेळारे
गृहे आसि प्रेमी अनेक,
मानमयी निज         खण्डिता नारी
गणर नेत्रुँ लोतक ।
मारतण्ड बि              सेतेबेळे निजे
फेरि आसिबे,
मृणाळिनी-चारु-            पद्ममुखरु
हिम-अश्रुर हरणे तेबे,
मिहिरङ्कर            आगमन लागि
तरतर,
मार्ग एहेतु                छाड़िदेब तुमे
जळधर !
मना घेन, तुमे              ताङ्कर कर
रोध न करिब निश्चितरे,
मयूखमाळी से            नोहिले बहुत
क्रुद्ध होइबे तुम उपरे ॥
*
(४३)
मेध्य बिमळ               बहे गम्भीरा-
नदी-जळ,
मानस य़ेपरि                 प्रसन्न आउ
निरिमळ ।
मनोहर तुम                 रूप बास्तबे
स्वभाबरे,
मूरति छायार           बहि सेहिकाळे
प्रबेशिब तुमे से बनरे ।
मीन-नयना से              कुमुद-धबळ
शफरी-लम्फे
चाहिँब य़ेबे,
मोघ न करिब               तार चञ्चळ
कटाक्ष तुमे
   धैर्य़्य-भाबे ॥ 
*
(४४)
मन्थरे तार             तीरे बेतशाखा
दोळुथिब,
मृदु बारिधारे              अळ्‌प परश
करुथिब ।
मने हेब सते            पिन्धिला नीळ
बर्ण्णर नीर-बसन,
मोहिनी तटिनी         बेत-हाते टेकि
सम्भाळुअछि य़तन ।
मुकुळि थिबटि            एकाळे कम्य
तार घन तट-जघन,
मथित मानसे             लम्बित होइ
घेनिब ता रस हे घन !
मग्न हेलेबि भाबरे,
मित्र हे ! तुमे               चेष्टा करिब
शीघ्र य़िबाकु आगरे ।
मधुरस य़ेहु करिछि आस्वादन,
मुक्त-जघना             प्रेयसीकि पाशे
तेजिपारे कि से जन ?
*
(४५)
मुहाँइले तुमे           गमिबा इच्छि
तत्परे देबगिरि आगे,
मन्दे बहिब              शीतळ पबन
अनुरागे ୤
महक प्रसार              करे से तुमर
बर्षाहेतुरु उज्जीबित,
मही-गन्धर               परशरे निजे
परिप्लुत ୤
मतुआळ बहु आरण्यक,
मतङ्गज से             बायु आघ्राण
करन्ति नासा-
छिद्रे शबद रचि मोहक୤
मधुर बिपिन-               उदुम्बरर
पक्वता बिहिबारे,
माध्यमरूपे             एहि समीरण
बहु साहाय़्य करे ॥ 
*
(४६)
महेश-कुमर             कुमार सेथिरे
नित्य-निबासी बिराजित,
मुदिर हे ! तुमे           तहिँरे पुष्प-
मेघाकारे हेब रूपायित ୤
मुदिते गगन-         गङ्गा-सलिळ-
सिक्त कुसुम-बरषाधारे,
माजणा ताङ्क        समापिब सेहि
तीर्थे बारे ୤
मघबा-सैन्य             सुरक्षा लागि
अग्निदेबता-बदने,
मृगाङ्कधारी              अर्पण कले
आपणार तेज सुमने ୤
मरीचिमाळीकि    जिणि सेहि तेज
बिख्यात,
महासेन से त  साक्षात ॥ 
*
(४७)
मयूरकु तुमे              नचाइब प्रेम-
छन्दरे,
मन्द्र निनादे          गरजि से गिरि-
कन्दरे ୤
मञ्जु धबळ             अपाङ्ग तार
उज्ज्वळ करे कळाकर,
मस्तके थाइ                महेशङ्कर
प्रसारि रश्मि मनोहर ୤
मेचक सुरेख            दिशे चकचक
खसिगले केबे ता देहे,
माता पार्बती           हस्ते घेनि ता
प्रिय पुत्रर सेनेहे,
मनोरम नीळ-          पद्म-शोभित
आपणार बेनि कर्ण्णरे,
मण्डन करिथाआन्ति केते यत्नरे ॥
*
(४८)
महासेन देब               षड़ाननङ्क
पूजा सारि पथ हेब पारि,
मिथुन-बृन्द                  सिद्धगणर
बीणा निज करे थिबे धरि ୤
मार्ग तुमरि              छाड़िदेबे नीर
बिन्दुपतन भीतिरे,
मिळिब तापरे चर्मण्वती नदीरे ୤
माननीया तार         सत्कार लागि
करिब क्षणक अबतरण,
महीश रन्ति-              देबङ्कर से
कीर्त्ति जाण ୤
मखशाळे गोरु           बध करिबारु
अमाप रुधिर धारार,
मूर्त्ति बहि से              तटिनीरूपरे
  महीरे लभिछि प्रसार ॥ 
*
(४९)
माधब समान         श्याम-काय तुमे
नइँय़िब नीर घेनिबा पाइँ,
महाकाशचारी-            बृन्द देखिबे
ऊर्द्ध्बरु तळ धारा अनाइँ ୤
मेघ ! से नदीर         पृथुळ धारा बि
सूक्ष्म दिशिब
दूरे थिबारु,
मेदिनीराणीर              बक्षरे ताहा
मोतिहार सम
शोभिब चारु ୤
मध्यभागरे                मेदित इन्द्र-
नीळ पदक समान,
मधुरिमा बहि          जळधर ! तुमे
दिशिब शोभायमान ॥
*
(५०)
मुदे नदी पार           होइ दशपुर
अभिमुखे य़िब
तुमे य़ेबे,
मनोरमा नारी-         गण कौतुके
तुमकु नयने
अनाइँबे ।
मदाळस भूरु-        बल्ली चाळने
परिचित सेहि लोचन,
मृदु पलकर              उत्‌क्षेप बेळे
ता उपरांश शोभन ।
माधुरी प्रकाश           करइ कृष्ण
धबळ कान्ति बहि,
मानस निअइ मोहि ।
माघ्य कुसुम          दोळायित हेले
तार अनुसारी खेळारत,
मधुपर शोभा           हरण करे से
नयन-य़ुगळ निश्चित ॥
*
(५१)
मेघ ! तदन्ते  ब्रह्माबर्त्त  जनपदरे,
मुदे परबेशि  छायारूपरे,
मिळिब हे ! कुरुक्षेत्रे य़ाइ,
महाभारतीय              क्षत्रिगणर
रण-सन्तक बहिछि सेइ ୤
मार्गण पेषि  शतशत घनघन,
मुनरे ताहारि         बीर गाण्डीब-
धनुर्द्धारी य़े अरजुन,
मथा करिथिले        निपातित बहु
राजाङ्कर ୤
मुषळ बृष्टि-          धारे तुमे य़था 
  पद्मराशिकि नष्ट कर ॥ 
*
(५२)
मुदिर ! तुमे से  क्षेत्रबरे,
मेध्य सलिळ              सरस्वतीर
ग्रहण करिब श्रद्धाभरे ।
मन पबित्र               होइब तुमर
बारिबह !
मेचक बरण            हेलेहेँ बाहारे
बिग्रह ।
महाभारतर              रण उपेक्षि
कुरु-पाण्डब-
मैत्री लागि,
मुषळी से बन           करिले सेबन
मद्य निजर
देले तिआगि ୤
मधुबासभरा         स्वादु य़ेउँ सुरा
थिला लोभनीय
आस्वादित,
मुखे नेबाबेळे         थिला य़े रेबती
नयन-बिम्ब
 सुचिह्नित ॥
*
(५३)
मिळिब तापरे          कनखल पाशे
झरझर सुर-सरिता,
महीतळे बहि         आसुअछि तहिँ
हिमालयुँ अबतरिता ।
मोक्ष देला य़े              सगर-तनुज
मानङ्कर,
मन्दाकिनी से          स्वर्गसोपान-
पङ्कति साजि शुभङ्कर ।
मस्तके थाइ           दोहलाइ निज
फेनराशि,
मेनासुताङ्क          भूरु-भङ्गीकि
सते उपहास परकाशि ।
मृगलाञ्छने               लहरी-हस्त
थोइ से य़े,
महेशङ्कर                केश आकर्षि
थिला निजे ॥
*
(५४)
महाबिळे तुमे          निज देह पछ
अर्द्धेक भाग लम्बाइब,
मुदिर हे ! तेबे           अमर-हस्ती
पराये तुम्भे शोभा पाइब ।
मन्दाकिनीर          नीर निरिमळ
स्फटिक तुल्य शोभन,
मुहँ बङ्काइ           पिइबार पाइँ
करिब सेकाळे य़तन ।
मेघ हे ! शीघ्र         स्रोतरे ताहारि
बिम्बित हेले छाया तब,
मानसे प्रतीति जात हेब ।
मिशे अस्थाने          आगत य़मुना
तरङ्गिणीर सङ्गे य़दि,
मनोरम रूप-           रङ्गरे शोभा
बहिअछि सते गङ्गा नदी ॥
*
(५५)
मिहिका-धबळ       राजे हिमाळय
पर्बत,
मन्दाकिनी त          होइछि तहिँरु
निर्गत ।
मुदे तुमे य़ाइ पहञ्चिय़िब सत्वरे,
मृगमद-बास             महके तहिँर
मृगे बसन्ते प्रस्तरे ୤
मार्गजनित          क्लान्ति करिबा
निमन्ते अपनोदन ।
मेदिनीधरर            शिखरे करिब
सहर्ष उपबेशन ।
मञ्जुळ तुमे          दिशिब जळद !
उत्‌खेळा-बेळे ससम्भ्रम,
महेश-बाहन                शुभ्र बृषर
शृङ्गे जड़ित पङ्क सम ॥
*
(५६)
मरुत प्रबळ              बहिले सरळ
काण्डराजिर घरषणे,
माड़िय़िब य़दि अनळ जन्मि तक्षणे,
मुञ्चि कणिका           दहिब चमरी
मृगमानङ्क पुच्छलोम,
महीधर-देहे            पीड़ा जगाइब
परकाशि दाह पराक्रम ।
मुषळधारारे            बरषि सलिळ
अप्रमित,
मुमुचान ! तुमे             करिब सर्ब
अग्निकि तहिँ निर्बापित ।
मनस्वी सदा                 उत्तम जन
बित्त निजर
बितरिथान्ति नियत,
मोचन करिबा            निमित्त भबे
बिपदे ग्रस्त
प्राणीर दुःख आरत ॥
*
(५७)
मेण्ट बान्धि            डेउँथिबे तहिँ
शरभदळ,
 मार्ग तुमे त          छाड़ि देलेबि से 
देखाइ बळ ।
मन्यु आचरि             अङ्ग-भङ्ग
लागि बेगरे,
 माड़ि बसिबेटि          य़दि आक्रमि 
तुम आगरे ।
मुहाँमुहिँ तुमे          करका-निकर
प्रखर बर्षि सेतेबेळे,
मूढ़मानङ्कु                 छिन्न-छत्र
करिदेब तहिँ अबहेळे ।
मोघ कार्य़्यरे य़े जन,
मतिकि बळाए         न हुए कि सेहु
तिरस्कारर भाजन ?
*
(५८)
महीधर हिमा-           ळयरे देखिब
पाषाणरे एक सङ्केत,
महादेबङ्क                पाबन पयर
चिह्न होइछि अङ्कित ।
मानस शुद्धि         भजि ताहा निति
पूजिथाआन्ति सिद्धगण,
मेघ ! तुमे तहिँ             भक्तिरे नइँ
करिब निश्चे प्रदक्षिण ।
मङ्गळमय               से हर-पादर
दरशने,
मुक्ति सकळ             पातकरु लभि
ए जीबने ।
मरणधर्मा                कळेबर नाश
परे श्रद्धाळु भक्तजन,
महेशङ्कर               गणरूप बहि
रहिथाआन्ति चिरन्तन ॥
*
(५९)
मरुत बहिले  रन्ध्र पूरित हेबारु,
मधुर शबद           कीचक-निचय
रचिथाआन्ति सुचारु ।
मिळित कण्ठे          किन्नरीगण  
मधुरागे,
महादेबङ्क           त्रिपुर-बिजय
गान करन्ति अनुरागे୤
महीधर-गुहा भेद करि,
मृदङ्ग परि          प्रसारिब य़दि 
गम्भीर नाद तुम्भरि ।
मेघ हे ! सेकाळे निश्चित,
महानटङ्क               पूजार्च्चनारे
पूर्ण्ण होइब सङ्गीत ॥
*
(६०)
महीधर-तटे            य़ेते रहिअछि
बिशेष दर्शनीय,
मनोरम सबु          अबलोकि पार
होइब य़थासमय ।
मोड़ि अळपके क्रौञ्च-रन्ध्र बाङ्करे,
मुहाँइ चळिब  उत्तर दिगे  तत्परे୤
मारि मार्गण              बीर भार्गब
छेदिथिले से बिबर,
मार्ग से तेणु              अटइ ताङ्क
कीरति बिस्तारर ।
माध्यमरे से रन्ध्रर,
मराळपन्ति             गति करन्ति
लक्षि मानस सरोबर ।
मन्थरे तुमे             प्रबेशिब सेहि
सूक्ष्म बिळे,
मुरारि बळिकि      पाताळ भुबने
चापिबा बेळे ।
मेदुर बरण             लम्ब बाङ्क
चरण परि,
मञ्जुळ तुमे         दिशिब सेकाळे
चित्त हरि ॥
*
(६१)
मेघ ! तदन्ते            ऊर्द्ध्वे चळिब
धीरे धीरे,
मुदे आतिथ्य              लभिब तुम्भे
मिळि कैळास अद्रिरे ।
महीधर बहि           रहिछि स्वच्छ
शुभ्र शरीर सुन्दर,
मुकुर-रूप से स्वर्ग-रूपसीबृन्दर ।
मेघनाद-पिता      टाळिछि ता सानु
सन्धिकि बाहुधापे निजरि,
मापिछि गगन             कइँफुल सम
उच्च शिखर सुबिस्तारि ।
महानटङ्क               स्फुरित अट्ट- 
हास्यमान,
मिशि प्रतिदिन         स्तूपाकारे सते
मूर्त्त गिरि ए बिद्यमान ॥
*
(६२)
मतङ्गजर                  सद्य छिन्न
दन्त पराय शुभ्रतर,
माधुरी बिकशे कैळासर ।
मर्द्दित चारु             चिक्कण  कळा
कज्जळ-निभ शोभित तुमे,
मोहरि बिचारे,        गिरितटे य़ाइ
य़ेबे पहञ्चिय़िब आरामे ।
मुषळीङ्कर               धबळ कन्धे
न्यस्त य़ेसन नीळ बसन,
मनोहर तुमे दिशिब घन !
मेदिनीधर त स्वभाबे प्रिय,
मुकर पलक-              बिहीन नेत्रे
हेब सेतेबेळे दर्शनीय ॥
*
(६३)
मृड़ानीङ्कर  सम्मुखरे,
 महेश हस्त               बढ़ाइले सेहि 
क्रीड़ापर्बते अनुरागरे ।
 मण्डळी घेरा          होइथिबा य़ोगुँ 
य़दि भयरे,
मुञ्चि से कर          उमा चालिय़िबे
बेनि पयरे ।
मेनासुताङ्क               अग्रते य़ाइ
घनीभूत नीरे सोपान सम,
मेघ हे ! तुरित            रूपान्तरित
करिब आपणा तनुकु तुम ।
मणितटे थोइ पाद निजरि,
मुदित चित्ते           आरोहिबे तहिँ
महेश्वरी ॥ 
*
(६४)
मोहिनी अमर-           तरुणीबृन्द
आपणार कर-कङ्कणर,
मुन आघातरे            तुमरि तनुरु
नीर झराइबे बारम्बार ।
मित्र ! तुमकु          सेमाने ग्रीषम
समयरे पाइ निश्चित,
महाउत्साहे             करिबे य़न्त्र-
धारागृह रूपे परिणत ।
मुक्ति तुमकु             तहिँ कबळरु 
ताङ्कर,
मिळिबनि यदि,      करिब भीषण
गर्जन तुमे सत्वर ।
मजा करुथिबे          केळि-चञ्चळा
कौतुकबशे सन्निकट,
मानसे करिब              भय सञ्चार
कम्पाइदेब कर्ण्णपुट ॥
*
(६५)
मानसर पान  करिब सरस उदक,
मधुर से निति  कनक-पद्म-जनक ।
मुखे निश्चय सेकाळे ऐराबतर,
मुहूर्त्ते पाइँ               सुख जगाइब
अम्बर-आबरणर ।
मनोरम झीन            परिधेय परि
रुचिर कळ्‍प-पादपर,
मृदु पल्लब-            राजिकि पबने
दोळाइब तुमे फरफर ।
मज्जाइ निज             मन बहुभाबे
क्रीड़ारसरे,
महाउल्लासे            बिहरिब तुमे
कैळासरे ॥
*
(६६)
मान मानसरु परिहरि,
मण्डन करे             प्रेमिकर कोळ
य़ेपरि रमणी सुन्दरी ।
माति भाबभरे सेपरि,
महीधर सेहि            कैळास कोळे
शोभित अळका नगरी ।
मुख उज्ज्वळ               दिशे उन्नत
सप्ततळ य़े सौधमान,
मथारे ताहार             बर्षाकाळरे
अम्बुदराजि बिद्यमान ।
मुदिर बहइ               बिन्दु बिन्दु
बारि सुन्दर ढळढळ,
मुकुतापुञ्ज-            खचित होइले
मञ्जुळ य़था कुन्तळ ।
मन्दाकिनी ता            रम्य दुकूळ
खसि लम्बिछि तनुरे तार,
मने बाञ्छिले          तुमे य़हिँतहिँ
बिहरि पार ।
मनोज्ञ रूप          देखि से पुरीकि
ता बिग्रहे,
मेघ हे ! तुमे य़े     चिह्निब नाहिँ,
सेमिति नुहे ॥
* * * 
= = = = = = = = = 
(Purva-Megha Ends) *
= = = = = = = = = 

Continued ‘Meghaduta’ : Part-2 : Uttara-Megha :

Related Links :
Complete ‘Kosali Meghaduta’ :
(Honoured with ‘Dr. Nilamadhab Panigrahi Samman’
conferred by Sambalpur University, Jyoti Vihar, Sambalpur, Odisha in 2010)
Link :
* * *
Translated Kavyas by : Dr.Harekrishna Meher :
Link :
= = = = = = = = = 

No comments: