Saturday, July 28, 2018

‘Insaan Ka Insaan Se Ho Bhaichara’ (Paigaam Film Song): Sanskrit Version (Lyrics: मनुजस्य भ्रातृप्रेम स्याद् मनुजेन साकम्): Dr. Harekrishna Meher

Original Hindi Film Song : ‘Insaan Ka Insaan Se Ho Bhaichara’ *  
इनसान का इनसान से हो भाईचारा *  (Film ‘Paigaam’ 1959) 
*
Sanskrit Translation by :  Dr. Harekrishna Meher
(As per Original Hindi Tune)
Sanskrit Version Lyrics : मनुजस्य भ्रातृप्रेम स्याद् मनुजेन साकम् * 
‘Manujasya Bhratri-Prema Syaad Manujena Saakam’   
*
Participated in Sanskrit Lyric Translation Competition
Conducted by Sanskrit Vaartaavali, DD News Channel, Delhi.
Name enlisted in the Program telecast on 28-July-2018,
Saturday at 10 pm.     
*
For pleasure of reading, my translation sent for competition,
not selected, is placed here.  
= = = = = = = = =
मूलहिन्दी-गीतम् :  इनसान का इनसान से हो भाईचारा * 
चलचित्रम् : पैगाम (१९५९)
मूलस्वरानुकूल-संस्कृतानुवादकः - डॉ. हरेकृष्ण-मेहेरः * 
= = = = = = =
मनुजस्य भ्रातृप्रेम स्याद् मनुजेन साकम्,
अयं सन्देशोऽस्माकम्, अयं सन्देशोऽस्माकम् ॥ (०)  
*
नवीन-विश्वे गता प्रत्नताम्, उच्च-नीचयो-र्गाथा, 
सर्वे लभेरन्  श्रमानुरूपं  स्वं स्वं भागं सुस्थाः । 
सम-वण्टितं भूयात्, कृते सकलानां सौख्यम् । 
अयं सन्देशोऽस्माकम्, अयं सन्देशोऽस्माकम् ॥ (१)
*
वद प्रतिसौधम् इदम्, प्रदीपं ज्वलयतु कुटी-समूहे,  
भेदः कोऽपि न स्याद् वै, सम्प्रति निम्नोच्च-वर्ग-मध्ये । 
प्रतिसदनं भायाद् भूतले, ज्योतिः प्रेमाङ्कम् ।  
अयं सन्देशोऽस्माकम्, अयं सन्देशोऽस्माकम् ॥  
मनुजस्य भ्रातृप्रेम स्याद् मनुजेन साकम्,
अयं सन्देशोऽस्माकम्, अयं सन्देशोऽस्माकम् ॥ (२)  
= = = = = = = = = = = =  
FaceBook Link :
= = = = = = = = = = = =

Original Hindi Song: ‘Insaan Ka Insaan se Ho Bhaichara’ *  

हिन्दीगीतइनसान का इनसान से हो भाईचारा * 
चलचित्र : पैगाम (१९५९) *  गीतिकार :  कवि प्रदीप  *
सङ्गीतकार :  सी. रामचन्द्रः *  गायक :  मान्ना दे *
= = = = = = = = = = = = 
इनसान का इनसान से हो भाईचारा,
यही पैगाम हमारा,  यही पैगाम हमारा ॥ (०)
*
नये जगत में हुआ पुराना,  ऊँच नीच का किस्सा,
सबको मिले मेहनत के मुताबिक, अपना अपना हिस्सा ।
सबके लिये सुख का, बराबर हो बँटवारा ।
यही पैगाम हमारा,  यही पैगाम हमारा ॥ (१)
*
हर एक महल से कहो, कि झोपड़ियों में दीये जलाये,
छोटों और बड़ों में, अब कोई फर्क नहीं रह जाये  ।
इस धरती पर हो प्यार का, घर-घर उजियारा ।
यही पैगाम हमारा,  यही पैगाम हमारा ॥
इनसान का इनसान से हो भाईचारा,
यही पैगाम हमारा,  यही पैगाम हमारा ॥ (२)
= = = = = = = = =

Related Links :
‘Chalachitra-Gita-Sanskritaayanam’: चलचित्र-गीत-संस्कृतायनम्  :
= = =  
Biodata: Dr. Harekrishna Meher :
* * * 
YouTube Videos (Search): Dr. Harekrishna Meher :
* * * 
VIDEOS of Dr. Harekrishna Meher :  
Link : 
* * * 
Dr. Harekrishna Meher on Radio and Doordarshan Channels :
Link : 

= = = = = = 

Thursday, July 19, 2018

Car Festival of Lord Jagannatha: महाप्रभु-श्रीजगन्नाथस्य रथयात्रा : Sanskrit Article by Dr. Harekrishna Meher

Car Festival of Lord Jagannatha: 
Mahaprabhu-Sri-Jagannathasya Ratha-Yatra: 
Sanskrit Article by Dr. Harekrishna Meher 
= = = =
महाप्रभु-श्रीजगन्नाथस्य रथयात्रा 
डॉ. हरेकृष्ण-मेहेरः 
= = = = = = = = = 

‘महाम्भोधेस्तीरे कनक-रुचिरे नील-शिखरे
वसन् प्रासादान्तः सहज-बलभद्रेण बलिना ।
सुभद्रा-मध्यस्थः सकल-सुर-सेवावसरदो
जगन्नाथः स्वामी नयन-पथगामी भवतु मे ॥’ (श्रीजगन्नाथाष्टकम्,३)

      भारतवर्षे ओड़िशा-राज्यस्य विश्वविश्रुते परम-पावने पुरुषोत्तम-क्षेत्रे पुरी-नगर्यां श्रीमन्दिरे दारुब्रह्म-विग्रह-रूपेण महाप्रभुः श्रीजगन्नाथः, अग्रजेन श्रीबलभद्रेण, कनिष्ठ-भगिन्या देव्या सुभद्रया च साकं सुदर्शन-चक्र-समेतं रत्नसिंहासन-समासीनः भक्तजनैः समाराधितो विराजते । एते चत्वारः दारुविग्रहाः चतुर्धा-मूर्त्तयः इति कथिताः । ब्रह्मपुराण-स्कन्दपुराणादिषु श्रीजगन्नाथ-माहात्म्यं सविस्तरं प्रतिपादितमस्ति । इतिहास-कथादिभिः ज्ञायते यत् पुराकाले विष्णुभक्तेन अवन्ती-नरपतिना इन्द्रद्युम्नेन दक्षिण-महोदधि-तटे पुर्यां श्रीजगन्नाथ-मन्दिरं विनिर्मितम् । तस्य धर्मपत्नी आसीत् महाराज्ञी गुण्डिचा । तया निर्मितं मन्दिरं तस्याः नाम्ना एव गुण्डिचा-मन्दिरम् इति विख्यातम् । परम्परायां राज्ञी गुण्डिचा श्रीजगन्नाथादीनां ‘मातृष्वसा’ इति निगद्यते । तद् मन्दिरं श्रीजगन्नाथस्य जन्मस्थलमिति  प्रथितमस्ति । रथारूढ़ाः दारुदेवाः विविधां मानवीयां लीलां विधाय श्रीमन्दिरात् मातृष्वसुः मन्दिरं गच्छन्ति, तत्र आत्मीयभाव-सत्कृताः प्रसन्नाः सन्तः स्वमन्दिरं प्रत्यावर्त्तन्ते । 

    प्रतिवर्षम् आषाढ़-शुक्लपक्षस्य द्वितीया-तिथौ श्रीजगन्नाथस्य जगत्प्रसिद्धः नव-दिवस-व्यापी रथयात्रा-महोत्सवः महासमारोह-पूर्वकं भक्तवृन्दैः समनुष्ठीयते । रथयात्रा ‘घोषयात्रा’ इति, ‘गुण्डिचा-यात्रा’ इति नाम्नाऽपि प्रसिद्धिं गताऽस्ति । रथयात्रारम्भे सर्वादौ महाप्रभोः अग्रजस्य बलभद्रस्य ‘तालध्वज’-नामा सुसज्जितो रथः पुरी-नगर्याः श्रीमन्दिर-सम्मुख-स्थिते ‘बड़दाण्डे’ अर्थात् बृहद्-मार्गे भक्तगणैः सुप्रस्तुतैः बृहद्-रज्जुभिः समाकृष्य अग्रे चाल्यते गुण्डिचा-मन्दिरं प्रति । एवं पश्चात् चाल्यते देवी-सुभद्रायाः ‘दर्पदलन’-नामा अथवा ‘देव-दलन’-नामा रथः । सुभद्रायाः रथे दण्डस्वरूपः सुदर्शन-विग्रहः स्थापितो विद्यते । परिशेषे चलति श्रीजगन्नाथस्य ‘नन्दिघोष’-नामा रथः । अत्र प्रस्थानावसरेऽपि अग्रजं प्रति अग्र-गमन-रूपः सम्मानः, मध्यवर्त्तिनीं कनिष्ठां भगिनीं प्रति स्नेहभावोऽपि व्यज्यते, स्वयं जगन्नाथस्तु अनुगामी एव । स्वकुटुम्बेऽपि लघु-गुरुजनानां प्रति यथोचित-स्नेहादरभावः भारतीय-संस्कृत्याः मूल्यबोध-सम्पन्नं तत्त्वम् । 
      
      श्रीबलभद्र-सुभद्रा-जगन्नाथाः दारुविग्रहाः स्वस्व-रथे समारूढ़ाः श्रीमन्दिरात् मातृष्वसुः मन्दिरं गच्छन्ति, रथेभ्यः अवरुह्य तत्र आड़प-मण्डपे सिंहासनोपरि समासीनाः भवन्ति । तत्र नानाविध-सुस्वादु-भोजनादिभिः विशेषतः ‘पोड़-पिठा’-नामकैः सुमधुर-पिष्टकैः परितृप्ताः  सस्नेहं सत्कृताः आप्यायिताः भूत्वा नवमे दिवसे आषाढ़-शुक्ल-दशमी-तिथौ स्वमन्दिरं प्रत्यावर्त्तन्ते । ओड़िआ-भाषायाम् इयं ‘बाहुड़ा-यात्रा’ इति कथ्यते । बाहुड़ा-शब्दस्य अर्थः प्रत्यावर्त्तनम् । तदा श्रीमन्दिरे समुपगताः दारुविग्रहाः स्वर्णवेश-विभूषिताः भवन्ति । बह्वाभरण-सम्पन्नः अयं स्वर्णवेशः दर्शकानां भक्तजनानां महानन्द-प्रदायकः । एकादश्यां ते रत्नसिंहासनस्थाः विश्रामं शयनं च कुर्वन्ति । सा तिथिः ‘हरि-शयनी एकादशी’ इति शास्त्रेषु सुविदिता । दारुदेवाः चतुर्मास-शयनात् परं कार्त्तिक-शुक्लपक्षस्य एकादशी-तिथौ उत्थिताः भवन्ति । सा तिथिः ‘प्रबोधिनी एकादशी’ अथवा ‘देवोत्थान-एकादशी’ इति कथ्यते ।   

     रथयात्रावसरे पुरी-गजपति-महाराजेन स्वहस्त-धृतया स्वर्ण-सम्मार्जन्या चन्दनादि-सुगन्धजल-सेचनैः सह रथोपरि सम्मार्जनं विधीयते । ततः दारुविग्रहाः रथ-सिंहासनोपरि समधिरूढ़ाः  राजन्ते । रथस्थं वामनं दृष्ट्वा पुनर्जन्म न विद्यते इति शास्त्रवचनं लोके सुप्रसिद्धम् । रथयात्रायाः पञ्चदश-दिनेभ्यः प्राक् ज्येष्ठपूर्णिमा-तिथौ अनुष्ठिते स्नानयात्रावसरे अष्टोत्तरशत-घट-जलैः स्नाताः सन्तः ज्वरग्रस्ताः भवन्ति दारुविग्रहाः । मन्दिर-वैद्यैः आयुर्वेदिक-चिकित्सा-पद्धत्या औषधादि-सेवनात् परं ते स्वस्थाः भवन्ति । आषाढ़-शुक्लपक्षस्य प्रतिपदायां दारुदेवानां नवयौवन-दर्शनं कुर्वन्ति भक्त-समुदायाः । ततः अन्यदिवसे द्वितीया-तिथौ अनुष्ठीयते रथयात्रा । परंब्रह्म-स्वरूपस्य महाप्रभोः मानवायिताः लीलाः वस्तुतः बहु-वैचित्र्यमावहन्ति । पतितपावनः इति परिचितः लक्ष्मीदेवी-कान्तः विष्णुरूपः भक्तवत्सलः श्रीजगन्नाथः अग्रजानुजाभ्यां साकं सर्वसाधारण-जनानां दर्शन-निमित्तं प्रतिवत्सरं स्वयमेव मन्दिराद् बहिरागत्य मुक्त-व्योमतले रथारूढ़ो विराजते । मन्दिर-परिचालकैः सेवकैः भक्तवृन्दैश्च सर्वं कार्यं यथारीति सम्पाद्यते । रथयात्रा-दर्शनाय देश-विदेशेभ्यो लक्ष-लक्ष-जनाः पुरीनगर्यां सम्मिलिताः भवन्ति । धार्मिक-दृष्ट्या महाप्रभोः सन्दर्शनं तन्नाम-चिन्तन-सङ्कीर्त्तनं नितरां पावनं पापघ्नं भवतीति इति लोकविश्वासः ।  

     पौराणिक-कथानुसारं श्रीजगन्नाथः आसीत् मूलतः शबरराज-विश्वावसु-समाराधितः ‘नीलमाधव’-नाम्ना सुपरिचितः महाप्रभुः । परवर्त्ति-काले अवन्ति-महाराजेन इन्द्रद्युम्नेन प्रतिष्ठापितः स ‘जगन्नाथः’ इति आख्यायितः । अद्य यावत् स ‘जगन्नाथ’-नाम्ना देश-विदेशेषु सर्वत्र सम्पूज्यते । साधु-भक्त-कवि-लेखकादीनां चित्रणे श्रीजगन्नाथः विविध-रूपान्वितः । वैष्णव-श्रीचैतन्यस्य कृते स राधावल्लभ-कृष्णरूप:, गोस्वामि-तुलसीदासस्य कृते स  सीतापति-श्रीरामरूप:, भक्त-गणपति-भट्टस्य कृते स गजानन-रूपः । एवं विविध-देवानां समाहार-स्वरूपः स जगतां नाथः जगन्नाथः । । यवनभक्त-सालवेगस्य स प्रिय-पूज्यः । कवि-जयदेव-कृत-गीतगोविन्द-काव्यस्य गान-श्रवणं भगवतः अत्यन्तं प्रियम् । स उपनिषत्-प्रतिपादितः अपाणि-पादः परम-पुरुषः इति वर्ण्यते । स लीलामयः भक्तानां भाव-दोरक-बद्धः भावग्राही, आर्त्तत्राणः, दीनबन्धुः, दयासिन्धुः, दुःखहर्त्ता सुखदाता, प्रेम-भक्तिप्रियो भगवान् ।  लोकेषु परस्पर-सौहार्दस्य जातीय-संहतेः विश्वबन्धुतायाः समन्वय-भावस्य च प्रतीकभूतः नयन-हृदयोल्लासकः पुण्यप्रदः रथयात्रा-महोत्सवः । महाप्रभोः श्रीजगन्नाथस्य दर्शनेन आत्मानं धन्यं मन्यन्ते भक्तजनाः । सर्वोपरि विलसति विश्वास-तत्त्वम् । विश्वासे लभ्यते हरिः, तर्के बहुदूरं तिष्ठति इति उक्तिः जनेषु लब्धप्रसरा । स विचित्रकर्मा श्रीजगन्नाथ-देवो विजयते ।  
    
‘मैत्रीं प्रशान्तिं सुखदां चिरन्तनम्, 
तनोतु विश्वे तव नाम-चिन्तनम् ।
आत्मीयता-रूप-रसो महीयताम्,
प्रभो जगन्नाथ ! कृपा विधीयताम् ॥’ (श्रीजगन्नाथ-प्रार्थना)
= = = = = 


Related Link : 
Biodata: English :  

Saturday, May 5, 2018

O Babul Pyare: Sanskrit Version (ओ मत्प्रिय तात हे ! * Lyrics: Dr.Harekrishna Meher): DD News Vaartavali

Original Hindi Song  ‘O Babul Pyare’  * बाबुल प्यारे  ! *  
Film ‘Johny Mera Naam’ (1970)   
*
Sanskrit Translation by :  Dr. Harekrishna Meher
(As per Original Hindi Tune)
Sanskrit Version Lyrics : मत्प्रिय तात हे ! *  O Mat-Priya Taata He !’     
Sanskrit Singer : Yashah-Shri Joshi (Maharashtra) 
*
Winner in Sanskrit Lyric Translation Competition
conducted by Sanskrit Vaartaavali, DD News Channel, Delhi.
Program Telecast by DD NEWS on Saturday, 5-5-2018 at 7.10 pm and  
Re-telecast on Sunday, 6-5-2018 at 12.30 pm.
*
Vaartavali: Full Episode (5-5-2018): YouTube Link :
* * *
FaceBook of DD News Sanskrit: Sanskrit Song Only:  Link:  https://www.facebook.com/harekrishna.meher.7/posts/2532871406739053
= = = = =   
HKMeher : FaceBook : Link (New): 
*  
FULL SANSKRIT VERSION : HKMeher Video: YouTube :
Link : https://youtu.be/dNP0OURWXFA
= = = = = 
Harekrishna Meher’s Video: YouTube: (Previous Post): 
हिन्दीगीतम् : बाबुल प्यारे
चलचित्रम् : जॉनी मेरा नाम  *
मूलस्वरानुकूल-संस्कृतानुवादकः - डॉ. हरेकृष्ण-मेहेरः
= = = = = = = = =
मत्प्रिय तात हे  ! *   मत्प्रिय तात हे  ! ..  
रोदिति मञ्जीर-सिञ्जितम्,    
ओ क्रन्दति श्वास-स्वरजातम्
ओ निशाहं  ह्वयति त्वां चित्तम् .. हो ।  
* मत्प्रिय तात हे रोदिति मञ्जीर-सिञ्जितम्,    
ओ क्रन्दति श्वास-स्वरजातम्,
ओ निशाहं  ह्वयति त्वां चित्तम् .. हो ।  
ओ मत्प्रिय तात हे  !  (
*
बाहूत्सङ्गे ते हि  अक्रीड़द्  बाल्यम्,  
सम्फुल्लितं जीवनं मे (......)
बाहूत्सङ्गे ते हि  अक्रीड़द्  बाल्यम्,  
सम्फुल्लितं जीवनं मे
वात्या चलिता पुनरेवम्कलिका शाखातश्छिन्ना  
ध्वस्तमुद्यानं मालि-हीनम् .. हो
* मत्प्रिय तात हे रोदिति मञ्जीर-सिञ्जितम्,  
क्रन्दति श्वास-स्वरजातम्,  
ओ निशाहं  ह्वयति त्वां चित्तम् .. हो  (  
*
हतभाग्या कथं  भजेत् सौभाग्यम्,  
को वेशयेद् दोलायाम्   (......)
हतभाग्या कथं  भजेत् सौभाग्यम्,  
को वेशयेद् दोलायाम्
कथमागन्त्री वरयात्रास्यातां करौ कथं पीतौ,   
याति कन्या वधूत्वं कथम्  .. हो   
* मत्प्रिय तात हे  !  रोदिति मञ्जीर-सिञ्जितम् 
क्रन्दति श्वास-स्वरजातम्,
ओ निशाहं  ह्वयति त्वां चित्तम् .. हो    
ओ मत्प्रिय तात हे()
*
जनकः कथं वा  अत्यजदेकाम्,  
तनयां स्वामेव सीताम्    (......)  
जनकः कथं वा  अत्यजदेकाम्,  
तनयां स्वामेव सीताम्   
कन्या मार्गेषु भ्रान्ता.., पीड़ा-निर्मग्ना माता..,
कन्या मार्गेषु भ्रान्ता, पीड़ा-निर्मग्ना माता,  
नेत्रं ते दर्शनायोत्सुकम् .. हो   
* मत्प्रिय तात हे रोदिति मञ्जीर-सिञ्जितम्,
क्रन्दति श्वास-स्वरजातम्,
ओ निशाहं  ह्वयति त्वां चित्तम् .. हो  (...हो… 
= = = = = = =  
[ज्ञातव्यम् :  निशा च अहन् च = निशाहम्  अर्थात्  निशादिवम्  ]   
= = = = = = = = 
Facebook Link : 
*

Original Hindi Song from Film ‘Johny Mera Naam’ (1970) 
हिन्दीगीत : बाबुल प्यारे  ! *  
चलचित्र : जानी मेरा नाम  * 
गीतकार :  इन्दीवर  * सङ्गीतकार : कल्याणजी-आनन्दजी *
गायिका : लता मङ्गेशकर *
= = = = = = = =  
बाबुल प्यारे  ! ..  बाबुल प्यारे  !
रोये पायल की छमछम
सिसके साँसों की सरगम,  
निसदिन तुझे पुकारे मन.. हो
बाबुल प्यारे  ! रोये पायल की छमछम
सिसके साँसों की सरगम,  
निसदिन तुझे पुकारे मन.. हो  
बाबुल प्यारे  !  ()
*
तेरी ही बाहों में  बचपन  खेला,
खिलती गयी जिन्दगानी (......) 
तेरी ही बाहों में  बचपन  खेला,
खिलती गयी जिन्दगानी
आंधी ऐसी फिर चलीटूटी डाली से कली
बिन माली के उजड़ा चमन .. हो   
बाबुल प्यारे  !  रोये पायल की छमछम
सिसके साँसों की सरगम,  
निसदिन तुझे पुकारे मन.. हो  (
*
कैसे अभागन  बने सुहागन
कौन बिठाये डोली (......)
कैसे अभागन  बने सुहागन
कौन बिठाये डोली
कैसे आयेगी बारातकैसे होंगे पीले हाथ
कैसे बेटी बनेगी दुल्हन.. हो
बाबुल प्यारे  !  रोये पायल की छमछम
सिसके साँसों की सरगम,  
निसदिन तुझे पुकारे मन.. हो  
बाबुल प्यारे  !  ()
*
जनक ने कैसे  त्याग दिया है
अपनी ही जानकी को (......)
जनक ने कैसे  त्याग दिया है
अपनी ही जानकी को
बेटी भटके राहों में.., माता डूबी आहों में..,
बेटी भटके राहों में, माता डूबी आहों में,  
तरसे तेरे दरस को नयन .. हो
बाबुल प्यारे  !  रोये पायल की छमछम,  
सिसके साँसों की सरगम,  
निसदिन तुझे पुकारे मन.. हो  () ...हो..
= = = = = = = = = 

 Related Links :
‘Chalachitra-Gita-Sanskritaayanam’: चलचित्र-गीत-संस्कृतायनम्  : 
(Anthology of Sanskrit Versions of Film Songs) 
Link : 
* * *   
Biodata: Dr. Harekrishna Meher :
* * * 
YouTube Videos (Search): Dr. Harekrishna Meher:
* * * 
VIDEOS of Dr. Harekrishna Meher  
Link 
= = = = = = = = = =